Ρένα Δούρου

Πρώτη δημοσίευση: Περιοδικό (δε)κατα, Τεύχος 23 (Χειμώνας 2011)

Τέρρυ Ήγκλετον – Κείμενα για τη ζωή, την ποίηση, την πολιτική
Εκδ. Το Πέρασμα, 2009, επιμέλεια – πρόλογος Ρένα Δούρου, σελ. 187.

Ένας καθολικός ιρλανδικής καταγωγής, σε μια προτεσταντική Αγγλία, με προέλευση από την εργατική τάξη, στην καρδιά ενός θεσμού της άρχουσας τάξης (το Οξφορδιανό Πανεπιστημιακό Άβατο) και με επαναστατικές μαρξιστικές ιδέες: οι ταυτοτικές «αντιφάσεις» όχι μόνο δεν βραχυκύκλωσαν τον Τέρρυ Ήγκλετον αλλά και τον ενέπνευσαν προς την διεύρυνση της προσωπικότητας, της ιδεολογίας, των λογοτεχνικών και πολιτικών του απόψεων. Ο παρών τόμος αποτελεί ιδανική χειραψία γνωριμίας και πρόσκληση εισαγωγής στο έργο του, καθώς περιλαμβάνει κείμενα από και για τον περίφημο θεωρητικό, ή, καλύτερα, αντι-θεωρητικό, εφόσον εξέθεσε την κενότητα και την έλλειψη χρησιμότητας ενός μεγάλου μέρους της κριτικής θεωρίας.

Στην πρώτη κατηγορία περιλαμβάνονται η μια από τις τρεις διαλέξεις που έδωσε στην Αθήνα (που αφορά την τέχνη της ποίησης) και έξι, αμετάφραστα στα ελληνικά, κείμενά του για διανοούμενους, κλασσικούς του 20ού αιώνα και σύγχρονους (Ζακ Ντεριντά, Τ.Σ.Ελιοτ, Εριχ Άουερμπαχ κ.ά.), ενώ, επιπρόσθετα, ο ίδιος απαντά στις καίριες ερωτήσεις του Δημήτρη Δημηρούλη. Στην δεύτερη ενότητα οι Γιάννης Βαρουφάκης, Αθηνά Bογιατζόγλου, Κώστας Βούλγαρης, Ρένα Δούρου, Τάκης Καγιαλής, Βασίλης Λαμπρόπουλος, Γιώργος Μέρτικας, Νίκολας Ρο, Νικόλας Σεβαστάκης και Ευκλείδης Τσακαλώτος παρουσιάζουν απόψεις για το έργο (ή με αφορμή αυτού) που κατέθεσαν σε δυο συνεχόμενα αφιερώματα στο ένθετο «Αναγνώσεις» της Κυριακάτικης Αυγής. Συνέχεια…

Από τη ΒΙΚΗ ΤΣΙΩΡΟΥ, Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 11 Αυγούστου 2010

Στην καρδιά του καλοκαιριού, το θέμα της «συνάντησης» απασχολεί τον φιλόσοφο Αλέν Μπαντιού. Είτε πρόκειται για συνάντηση δύο ανθρώπων, ενός άντρα και μιας γυναίκας, είτε για συνάντηση πολιτική, καλλιτεχνική ή όποιας άλλης φύσεως, μπορούμε να μιλούμε για την αρχή μιας περιπέτειας. Σε έναν κόσμο όλο και πιο κλειστό, ατομικιστικό, με τους ανθρώπους να επιδιώκουν την ένταξή τους μόνο σε «μικρο-περιβάλλοντα», αφού εκεί αισθάνονται σχετικά ασφαλείς, η έννοια και κυρίως η πράξη της συνάντησης αποκτά άλλη διάσταση.

«Μια πραγματική συνάντηση περιλαμβάνει πάντα την ιδέα της αρχής μιας πιθανής περιπέτειας», λέει ο Γάλλος φιλόσοφος στο περιοδικό «Telerama». «Δεν γίνεται να ζητάμε να υπογράφουμε κάποια ασφαλιστήρια ζωής με αυτούς που κάθε φορά συναντιόμαστε. Η συνάντηση είναι ένα στοιχείο που δεν μπορεί να υπολογιστεί και αν επιχειρήσουμε να περιορίσουμε αυτή την ανασφάλεια, τότε καταργούμε την ίδια τη συνάντηση, δηλαδή την αποδοχή πως κάποιος μπαίνει στη ζωή μας. Συνέχεια…

«Η φιλοσοφία σήμερα δεν μπορεί να υπηρετήσει τίποτα και κανέναν»

Ένας γοητευτικός έφηβος ογδόντα πέντε ετών, με μυαλό σπινθηροβόλο. Φωνή και προφορά, υποβλητικές. Η ανθρώπινη ζεστασιά διάχυτη. Το γέλιο αβίαστο. Μοναδική οξύνοια δεμένη με παιδική τρυφερότητα. Και όσο σου μιλάει, νιώθεις από τους τυχερούς εκείνους, που δέχτηκαν τα υψηλά ερεθίσματα «πετάγματος της σκέψης» από έναν από τους σημαντικότερους στοχαστές του αιώνα μας. Τον συνάντησα στη Θεσσαλονίκη, όπου η εκεί Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ τον αναγόρευσε πρόσφατα επίτιμο διδάκτορα. Ο λόγος του τελευταίου μεγάλου Ελληνα στοχαστή σε συνεπαίρνει, σε βοηθάει να ανελιχθείς σε άλλες σφαίρες, σε γεμίζει χαρά. Άντε μετά να προσγειωθείς και να κάνεις αυτήν τη σπάνιας ποιητικότητας συζήτηση… συνέντευξη. Συνέχεια…

ΤΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΡΟΖΑΝΗ*, Κυριακάτικη Αυγή, 20 Δεκεμβρίου 2009

Τέρρυ Ήγκλετον: Κείμενα για τη ζωή, την ποίηση, την πολιτική, επ. Ρένα Δούρου, εκδ. Το πέρασμα, Αθήνα 2009

Μολονότι ο Terry Eagleton επιχείρησε, με μεγάλη επιτυχία ως επί το πλείστον, να ανανεώσει τη μαρξογενή αισθητική πρόσληψη, η οποία άλλωστε αποτέλεσε την καταγωγική περιοχή των θεωρητικών και κριτικών εναισθήσεών του, μολονότι επεχείρησε να εντάξει και να συσσωματώσει στην κριτική του της νεωτερικότητας πολλά από τα υποδείγματα μιας ριζοσπαστικής αντίληψης -αν όχι εκτός του μαρξιστικού πλαισίου, τουλάχιστον εγγύτατα στις μεταμαρξιστικές τάσεις και ρεύματα- εντούτοις, κατά τη γνώμη μου, δεν μπόρεσε τελικά να υπερβεί τις εγελιανές και λουκατσιανές εκδοχές ενός ολιστικού λόγου ως κεντρικής προϋπόθεσης τόσο των αισθητικών και κειμενικών προσεγγίσεών του, όσο και των εν γένει αντιλήψεών του για τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και την κοινωνική/πολιτική σφαίρα. Αυτό δεν λέγεται προκειμένου να υποβαθμίσει τις κριτικές συλλήψεις του Eagleton, ή να αναδείξει καθηλώσεις σε θεωρητικές αρχές και προτάγματα που οδηγούν σε στρεβλώσεις των εκάστοτε συγκεκριμένων εγχειρημάτων του στα πεδία μελετών τα οποία επιλέγει. Θα έλεγα μάλιστα ότι στα συγκεκριμένα αυτά πεδία ο Eagleton χειρίζεται τα εγελιανά και λουκατσιανά πρότυπά του με τη λεπτότητα και την ευελιξία που απαιτούνται, προκειμένου οι ριζοσπαστικές και μεταμαρξιστικές συλλήψεις να συσσωματώνονται επαρκώς στην αφετηριακή τους προθετικότητα. Είναι, ωστόσο, η εμμονή του στην αξιωματική έννοια της ολότητας, ως όρου sine qua non της συγκρότησης οποιασδήποτε θεωρίας της αισθητικής και της λογοτεχνίας που καθιστούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, τον λόγο του εμφανώς ασταθή, ή ακόμη και αντιφατικό, οσάκις η ριζοσπαστική κριτική συγγραφέων, όπως ο Foucault ή ο Derrida, εμπλέκεται στους χώρους του κριτικού αναστοχασμού του. Συνέχεια…

Της Αγγελικής Σπυροπούλου, ΑΥΓΗ – ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ, 19 Δεκεμβρίου 2009

Τέρρυ Ήγκλετον, Κείμενα για τη ζωή, την ποίηση, την πολιτική, Επιμέλεια Ρένα Δούρου, Εκδόσεις Το Πέρασμα, σελ. 186

Ο παρών τόμος δεν αποτελεί απλή προσθήκη στις ήδη οκτώ ελληνικές μεταφράσεις από τα πενήντα περίπου βιβλία του διάσημου σύγχρονου θεωρητικού Τέρρυ Ήγκλετον. Παρότι υπογράφει ο ίδιος πολλά από τα συμπεριλαμβανόμενα κείμενα, το βιβλίο είναι περί του Ήγκλετον. Στις σελίδες του βιβλίου ξεδιπλώνεται μια ανασκόπηση της ζωής και των ιδεών του Ιρλανδού θεωρητικού της λογοτεχνίας και του πολιτισμού, μέσα από το σχολιασμό των έργων του και την αναδιήγηση της πορείας του, από έλληνες και ξένους κριτικούς, καθώς και επιλεγμένα δικά του κείμενα και η ενδιαφέρουσα συνέντευξη που παραχώρησε στον Δημήτρη Δημηρούλη επ’ ευκαιρία της επίσκεψής του στην Ελλάδα για μια σειρά διαλέξεων τον Νοέμβριο του 2008. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν πρόκειται για ένα απλό «εγκώμιο του ανδρός και του έργου του», αλλά μάλλον για κάτι καθολικότερο και πιο κρίσιμο, το οποίο υπηρετεί και προάγει ο Ήγκλετον: δηλαδή, το πρόταγμα της πολιτικής θεώρησης της λογοτεχνικής και πολιτισμικής θεωρίας και, αντίστροφα, τη στράτευση της θεωρίας για μια ενεργό πολιτική σκέψη και δράση. Συνέχεια…

Του Βασίλη Ρούβαλη, Poema, Ηλεκτρονικό περιοδικό για την ποίηση (www.poema.gr)

Με το παρόν τεύχος κλείνει ένας μεγάλος κύκλος, συμβολικά όσο και ουσιαστικά: το δέκατο διαδικτυακό εγχείρημα με την υπογραφή (.poema..) είναι ένα γεγονός που όσο κι αν δεν αρμόζει η όποια παρορμητική, εξωστρεφής διάθεση αποτύπωσής του από πλευράς περιοδικού και συντακτικής ομάδας, αξίζει να σημειωθεί ευφρόσυνα. Το περιοδικό τοποθετείται αναλόγως στη χαρτογράφηση των έντυπων και ηλεκτρονικών διαύλων για τον ποιητικό λόγο, επιδιώκοντας σαφώς την πρόσφορη, εμβριθή και πολύπλευρη γνωριμία του αναγνωστικού κοινού με τις παραμέτρους της σύγχρονης ποιητικής παραγωγής. Και ας μην λησμονούμε ότι το σύντομο θαύμα που είναι κάθε ποίημα, αποτελεί μια «πραγματική ουτοπία», κατά πώς σημειώνει ο μαρξιστής θεωρητικός της λογοτεχνίας Terry Eagleton, η οποία συνεχώς μετασχηματίζεται κι επομένως μπορεί να θεωρηθεί πράξη επαναστατική (στον τόμο Κείμενα για τη ζωή, την ποίηση, την πολιτική, επιμ.: Ρένα Δούρου, Το Πέρασμα, 2009). Το ποίημα διαβάζεται. Είναι αυτόχρημα μια πολιτική πράξη. Και στη μετανεωτερική εποχή μας (που εκείνος ονοματίζει «μετακαντιανή»), είναι βέβαιο ότι εάν κάτι μπορεί να κριθεί ως μόδα, είναι σίγουρα η ιδέα της παραβίασης των ορίων… Συνέχεια…