Της Ρένας Δούρου, Ελευθεροτυπία, 30 Νοεμβρίου 2011

Οι εξελίξεις στους ηγετικούς κύκλους της ευρωζώνης αλλά και της παγκόσμιας οικονομίας είναι ραγδαίες: συναντήσεις επί συναντήσεων, μεταξύ των Μέρκελ και Σαρκοζί αλλά και πέραν του Ατλαντικού, μεταξύ του Μπάρακ Ομπάμα με των βαν Ρομπέι και Μπαρόζο. Διεργασίες λαμβάνουν χώρα νυχθημερόν σε Βερολίνο, Παρίσι, Βρυξέλλες, με διάφορα σενάρια να βλέπουν το φως της δημοσιότητας ενώ ο διεθνής Τύπος προβλέπει μαύρες ημέρες για την ευρωζώνη, κάνοντας λόγο ακόμη και για άμεση διάλυσή της.

Τα όσα δρομολογούνται είναι σίγουρα σημαντικά ωστόσο ο απόηχός τους είναι πολύ μακρινός για εκείνους που ήδη βιώνουν, όχι θεωρητικά αλλά στην καθημερινότητά τους, ακριβώς τις επιπτώσεις αυτής της γερμανικής συνταγής της δημοσιονομικής «αρετής» μέσω ακραίας λιτότητας. Πράγματι, τα πρώτα θύματα μιας κρίσης, που είναι ακόμη στα πρώτα της βήματα, δεν είναι άλλοι από τους παραδοσιακά αδύναμους κρίκους κάθε κοινωνίας: γυναίκες, νέοι, ηλικιωμένοι, άνεργοι…

Ειδικά για τις πρώτες, τις γυναίκες δηλαδή η σοβούσα κρίση ήταν ένα επιπλέον πλήγμα σε μια ήδη πολύ δύσκολη κατάσταση. Πριν από την κρίση οι γυναίκες αντιμετώπιζαν τεράστιες ανισότητες στην αγορά εργασίας σε σχέση με τους άνδρες, αναφορικά με την απασχόληση, την αμοιβή, την ανεργία. Μάλιστα, σε σχέση με την υπάρχουσα κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ανισότητες τις οποίες υφίσταντο οι ελληνίδες εργαζόμενες ήσαν μεγαλύτερες. Το 2008 το ποσοστό γυναικείας ανεργίας ήταν 13% – ποσοστό που σήμερα έχει εκτοξευθεί στο 22.3%, η μία δηλαδή στις πέντε ελληνίδες είναι άνεργη, σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή. Το 50% των γυναικών ηλικίας 20 – 24 ετών και το 35% εκείνων ηλικίας 25 – 29 που αναζητούν δουλειά, είναι σήμερα άνεργες. Στις δε ηλικίες 30 ως 34 ετών η ανεργία κινείται άνω του 20%.

Το δε φαινόμενο πλήττει αδιάκριτα δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Οι γυναίκες απολύονται λόγω της εφαρμογής του μέτρου της εφεδρείας (ξεκίνησε τη Δευτέρα 28 Νοεμβρίου), των συγχωνεύσεων, της κατάργησης ή της ιδιωτικοποίησης δημοσίων φορέων και επιχειρήσεων. Στον ιδιωτικό τομέα, τα πράγματα είναι πιο απλά: οι γυναίκες, όταν δεν βλέπουν τις αποδοχές τους να συρρικνώνονται, απολύονται…

Και δεν είναι μόνο το καταλυτικό φαινόμενο της ανεργίας που υπονομεύει τη ζωή των γυναικών (όπως και των ανδρών άλλωστε). Η κρίση πλήττει τον γυναικείο πληθυσμό και μέσα από την κατάρρευση των μισθών και των δικαιωμάτων. Οι συνέπειές της λειτουργούν κυκλωτικά και αλληλοτροφοδοτούνται, δημιουργώντας ένα εφιαλτικό περιβάλλον για τις γυναίκες, που βλέπουν να καταρρέουν όσα κάποτε τους εγγυούνταν ένα καλύτερο επίπεδο ζωής – για τις ίδιες, τις οικογένειές τους, τα παιδιά τους, τους ανθρώπους που εξαρτώνται από αυτές.

Ένα μικρό παράδειγμα: λόγω των σκληρών πολιτικών λιτότητας και των απολύσεων χιλιάδων συμβασιούχων (στη συντριπτική τους πλειοψηφία γυναίκες) από τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των δήμων, λόγω του κλεισίματος διαφόρων δομών υποστήριξης ζευγαριών με παιδιά και λόγω του περιορισμού του ωραρίου λειτουργίας του ολοήμερου σχολείου, οι μητέρες, παντρεμένες ή όχι, χάνουν τα στηρίγματα εκείνα που τις βοηθούσαν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, εργαζόμενες…

Ένα άλλο φαινόμενο που μαρτυρά ανάγλυφα την έκταση της κρίσης είναι και το γεγονός ότι πλέον οι ελληνίδες καθυστερούν, όταν δεν αποκλείουν, τη γέννηση ενός παιδιού. Όχι για λόγους ιδεολογικούς, φεμινιστικούς, όπως συνέβαινε μέχρι πρόσφατα, αλλά γιατί τις φοβίζει η κρίση, η αυξανόμενη ανεργία, η επισφάλεια της απασχόλησης, η καταβαράθρωση των αμοιβών, των ίδιων αλλά και των συντρόφων τους… Πριν από την κρίση, σύμφωνα με την Ελληνική Παιδιατρική Εταιρία, σημειώνονταν περίπου 110 χιλιάδες γεννήσεις το χρόνο στη χώρα μας ενώ φέτος ο ίδιος αριθμός ανήλθε στις 85 χιλιάδες, στις οποίες πρέπει να περιληφθούν και οι τοκετοί μεταναστριών.

Και δεν πρέπει να ξεχνάμε και τις «παράπλευρες» συνέπειες που επιφέρει η ανατροπή χρόνιων προτύπων, όπως π.χ. το γεγονός ότι σε όλο και περισσότερα νοικοκυριά είναι πλέον η γυναίκα η μοναδική εργαζόμενη, με αποτέλεσμα την όξυνση των σχέσεών τους με τους άνεργους συντρόφους τους, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε τριβές, συγκρούσεις, κακοποιήσεις…

Το Σεπτέμβριο ο τέως πρωθυπουργός, Γιώργος Παπανδρέου δήλωνε ότι η κυβέρνησή του επιθυμούσε να υπάρχει ένας εργαζόμενος σε κάθε οικογένεια. Κάτι που σύμφωνα με τον Σάββα Ρομπόλη, επιστημονική διευθυντή του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, θα ήταν καταστροφή γιατί θα σήμαινε 1.5 εκατομμύριο ανέργους. Σήμερα βρισκόμαστε αισίως στο ένα εκατομμύριο ανέργους από τους οποίους το 1/5 είναι γυναίκες. Και με την ύφεση να κινείται φέτος πάνω από το 6% και γύρω στο 3% του χρόνου, και με μια αναιμική ανάπτυξη της τάξης του 0.5% το… 2013, με άλλα λόγια με τη χώρα να βρίσκεται στο τούνελ της ύφεσης επί πέντε συνεχόμενα χρόνια, είναι βέβαιο ότι οι γυναίκες θα συνεχίσουν να πληρώνουν το βαρύ τίμημα μιας κρίσης, η οποία τώρα μόλις αρχίζει να ξεδιπλώνεται…

Της Ρένας Δούρου, «Εντός Φύλου», Η Αυγή, 3 Μαρτίου 2011

Στους δύσκολους καιρούς του μνημονίου που βιώνουμε γυναίκες και άνδρες, εντός κι εκτός Ελλάδας, εποικοδομητική ήταν η συνάντηση του Δικτύου Γυναικών του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς, με κύριο θέμα: «Οι συνέπειες στις ζωές των γυναικών από τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κυβερνήσεων, με πρόσχημα την κρίση», που διοργανώθηκε στην Αθήνα, στις 19 και 20 του περασμένου μήνα. Πράγματι, το “θερμόμετρο” της κοινωνικής κατάστασης απανταχού στον κόσμο, παραμένουν οι γυναίκες – οι εργαζόμενες, εκείνες που έχουν και την ευθύνη και του νοικοκυριού, των παιδιών κλπ– εκείνες που βιώνουν από πρώτο χέρι τον …παράδεισο του νεοφιλελευθερισμού. Πόσο δε μάλλον σε μια περίοδο που ο νεοφιλελευθερισμός δείχνει το χειρότερο πρόσωπό του, μέσα από τις πολιτικές ακραίας λιτότητας που επιβάλλουν ΔΝΤ, Κομισιόν και Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Οι γυναίκες, οι εργαζόμενες, οι άνεργες, οι νέες, οι ανύπαντρες μητέρες, οι φοιτήτριες, οι συνταξιούχες, οι μετανάστριες, οι χήρες, όλες νιώθουν καθημερινά στο πετσί τους όλες τις ολέθριες συνέπειες των πολιτικών λιτότητας που ανερυθρίαστα οι κ.κ. Παπανδρέου, Θαπατέρο, Σώκρατες (όλοι τους σοσιαλδημοκράτες – τυχαίο; δεν νομίζω) επιβάλλουν στους λαούς τους, στο όνομα μιας οικονομικής ορθοδοξίας, με αμφίβολα μάλιστα αποτελέσματα… Οι γυναίκες είμαστε εκείνες που βιώνουμε σε καθημερινή βάση την ιδιωτικοποίηση της παροχής των δημόσιων υπηρεσιών (αύξηση τροφείων στους βρεφονηπιακούς σταθμούς), την ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης σε κάθε βαθμίδα (μέσα και από την συστηματική υποβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης), την ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών υγείας, του συνταξιοδοτικού συστήματος, ενώ παράλληλα γινόμαστε δέκτες και της προοδευτικής συντηρητικοποίησης των πολιτικών (π.χ. αύξηση των ρατσιστικών φαινομένων, εκείνων της απόρριψης του άλλου, του διαφορετικού). Οι γυναίκες αποτελούμε τις πιο ευαίσθητες χορδές που προειδοποιούν για την καταρράκωση του κοινωνικού ιστού, μέσα από τις κατά μέτωπο επιθέσεις στις οποίες προχωρούν κυβερνήσεις και ιδιωτικά συμφέροντα, τα οποία αισθάνονται ότι έχουν μπροστά τους ελεύθερο πεδίο για την αύξηση των κερδών τους έναντι των συλλογικών και δημόσιων συμφερόντων της κοινωνίας.
Την ίδια στιγμή, εμείς οι γυναίκες γινόμαστε θύματα της αυξανόμενης κοινωνικής αγριότητας, που εκκολάπτεται καθημερινά στη βάση των περικοπών όλων των στοιχειωδών κοινωνικών παροχών, σε όλα τα επίπεδα – να είναι άραγε τυχαίο ότι σε επίπεδο δήμων, στις σημερινές μνημονιακές συνθήκες, τα πρώτα που πλήττονται από την Καλλικρατική νομοθεσία είναι οι παροχές προς τις πιο αδύναμες κοινωνικά τάξεις, γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένους; Πολύ εύστοχα στη συνέντευξη που παραχώρησε στην «Αυγή της Κυριακής», μία εκ των αντιπροέδρων του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς, η ισπανίδα Μαϊτέ Μόλα, παρατηρεί ότι “η επανάσταση θα έλθει από τις νέες γυναίκες”! Πράγματι. Η συγκεκριμένη κατηγορία είναι σήμερα μία από εκείνες που δέχονται τις περισσότερες επιθέσεις από τις ακραίες νεοφιλελεύθερες πολιτικές: βρίσκεται, ακριβέστερα, στο μάτι του κυκλώνα. Πληρώνει σχεδόν για τα πάντα: για τις σπουδές, για την υγεία της, τη συντήρηση της οικογένειάς της (μονογονεϊκής τις περισσότερες φορές), ενώ την ίδια στιγμή ή δεν βρίσκει δουλειά ή αυτή η απασχόληση που βρίσκει είναι κακοπληρωμένη, συνήθως κάτω από την αμοιβή, υπό τις ίδιες συνθήκες, των ανδρών…
Με το όποιο δίχτυ κοινωνικής προστασίας να είναι πλέον ή ανύπαρκτο ή καταβαραθρωμένο, οι νέες γυναίκες είναι τα πρώτα και τα μεγαλύτερα θύματα της καταιγίδας που σαρώνει τα κοινωνικά δικαιώματα σε όλη την Ευρώπη. Οι φοιτήτριες, οι μετανάστριες, οι νέες μητέρες, τα σύγχρονα θύματα του κοινωνικού Καιάδα του νεοφιλελευθερισμού, μπορούν να μετατραπούν στη λόγχη των αγώνων για κοινωνικά δικαιώματα, για προστασία των δημόσιων αγαθών, για κατοχύρωση αξιοπρεπούς περίθαλψης και συνταξιοδοτικού συστήματος! Στο σύνολό μας, οι γυναίκες της Ελλάδας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, αλλά και της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, είμαστε σε θέση να αλλάξουμε τα αρνητικά δεδομένα του άκρατου νεοφιλελευθερισμού: μαζί με τους άνδρες, καθώς δεν πρόκειται για αποκλειστικά “γυναικεία υπόθεση”, μαζί με την Αριστερά, καθώς για τη Δεξιά το θέμα είναι δεδομένο (η γυναίκα παραμένει εσαεί στη γωνία), οι γυναίκες μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά, να παλέψουμε, να διεκδικήσουμε, να κατακτήσουμε. Ισότητα στις αμοιβές, στις συνθήκες εργασίες, στο κοινωνικό γίγνεσθαι, στη δημόσια και πολιτική παρουσία. Αυτοί είναι οι αγώνες, όχι του μέλλοντος, αλλά του σήμερα! Ας ανασκουμπωθούμε, όλες και όλοι!

By KATRIN BENNHOLD, The New York Times

PARIS — When Alexandra Pascalidou, a Swedish-Greek writer and television host, joked on a Greek cooking show that dad rather than mom might make dinner for the children, her producer, she recalled, yelled into her earpiece to “cut that feminist nonsense.”
In Italy, a string of sex scandals involving Prime Minister Silvio Berlusconi did not stop his camp from winning regional elections earlier this year, while further along the Mediterranean coast, the Spanish media routinely obsess more about the defense minister’s outfits than her policies.
Europe’s southern fringe, indebted and uncompetitive, has long been the euro zone’s weak link. But besides a sunny climate and shaky economic fundamentals, it also shares a long-entrenched machismo that is costing it dearly. As it turns out, the share of adult women in the paid workforce in the region lags men by almost 20 percentage points, compared with 12 points across the European Union, 9 in the United States and only 4 in Sweden.
Sexism, of course, is not the cause for Europe’s sovereign debt crisis, and in the short term, the euro’s prospects depend more on the right mixture of fiscal austerity and monetary stimulus than on sisterhood.
But in the longer term, women could well hold the key to overcoming a fundamental economic weakness that plagues not just Southern Europe but much of the rest of the Continent as well: An aging population and a shrinking workforce that is threatening to explode pension and health care budgets.
At stake is the ability of the world’s “lifestyle superpower” to sustain its cushy post-World War II entitlements like early retirement, free medicine and generous jobless benefits — in short, the treasured European welfare state itself.
“If Europeans want to maintain their social infrastructure, they have to get better at integrating women into the labor market,” said Stefano Scarpetta, deputy director of the employment and social affairs directorate at the Organization for Economic Cooperation and Development, the research arm of the world’s leading free-market democracies.
As elsewhere in the developed world, women already make up the majority of university graduates in Europe. Luring more of them into paid work would provide multiple dividends: raise economic output, particularly in services; foster greater consumption; and add more taxpayers today and tomorrow.
Kevin Daly, an economist at Goldman Sachs in London, reckons that fully closing the gap between male and female employment rates in the 16 countries sharing the euro would lift gross domestic product by as much as 13 percent; in Southern Europe, the gain would be closer to 20 percent. By contrast, raising trend productivity levels in the euro zone to the level in the United States would result in a 7 percent rise in G.D.P., Mr. Daly calculates.
“The potential gain from raising female participation is significantly larger than from raising productivity,” he said.
That is not to say that governments shouldn’t try to raise both. Indeed, sometimes the policy levers are identical, Mr. Scarpetta of the O.E.C.D. said, pointing to rigid hiring and firing rules in Greece and Italy that protect some unproductive workers and keep more talented women out of a job.
Similarly, while it challenges social traditions, removing tax incentives that keep women at home or raising the retirement age for women where it is lower than for men (Italy and Greece’s public sector, for example) would provide economic benefits at little or no fiscal cost.
Even generous subsidies for child care pay off: A 2002 study by the German Bundesbank found that public investment in day care in Germany on balance increased government revenues as more mothers returned to work.
And perhaps surprisingly, encouraging women to work out of the home also encourages them to have more babies, thus yielding more future taxpayers. Decades of experience in the Nordic countries show that once women are no longer forced to choose between employment and children, both go up.
Sweden, at the forefront of women’s liberation, boasts a female employment rate of 70 percent and a birthrate of about two children per woman, the highest in Europe along with Norway and France.
In Italy, a mere 46 percent of women work, and the birthrate is stuck at around 1.3. (In case you’re wondering: Sweden’s debt-to-G.D.P. ratio is expected to fall below 37 percent this year, while Italy’s future generations will have to shoulder the carrying costs of a whopping 115 percent burden.)
Southern European countries have the most to gain from courting female labor — precisely because the pool of women outside the job market is so large.
In Greece, the employment gap between the genders is almost 25 percentage points. In Italy it is 22 points; Spain, at 14 percentage points, is a lot closer to the E.U. average but still falls short. Portugal does better, with a 10-point gap, owing in part to its specialization in the textile and garment industries.
As an alternative to endless austerity, some politicians in the region have begun to see the economic potential of policies to help close the gap.<
“Gender equality is no longer just a human rights issue, but an economic necessity,” said Maria Stratigaki, who is in charge of gender equality in the Greek government. She is using the budget crunch in her country to lobby for more “gender-budgeting” — rules that ensure men receive no more resources from the state than women.
Prime Minister José Luis Rodríguez Zapatero of Spain was the first in the region to put the issue on the agenda, appointing a cabinet that is half women, passing anti-discrimination legislation and requiring companies to appoint more women to their boards.
At 53 percent, Spain’s female employment rate remains below the European average. But if its women over 45 have some of the lowest participation rates in Europe, those under 30 are not that far from Swedish levels.
The first thing Ms. Stratigaki did when she was appointed last November was translate Mr. Zapatero’s gender equality laws into Greek and distribute them in government circles.
“It might be difficult to turn Greece into Sweden — at least right away,” she remarked. “But maybe we can start by becoming a little more Spanish.”
Perhaps the current crisis, said Ms. Pascalidou, who moved from Athens back to Stockholm four years ago, will be remembered as a turning point for working women, just like labor shortages in Sweden in the 1960s served as a catalyst there.
“It’s a window of opportunity,” she said. “There’s nothing like a good economic argument to sell gender equality.”

Ημερίδα για την ενδυνάμωση της συμμετοχής των γυναικών στις εκλογές

Η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συμμετοχή και εκλογή των Γυναικών στους συνδυασμούς για τις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές είναι ο στόχος της ημερίδας με θέμα «Λυσιστράτη προ(σ)καλεί Καλλικράτη» που συνδιοργανώνουν η Νομαρχία Αθηνών και το Δίκτυο Αιρετών Γυναικών τη Δευτέρα 27 Σεπτεμβρίου 2010.

Η Ημερίδα θα πραγματοποιηθεί στο ξενοδοχείο Royal Olympic Athens (Αθανασίου Διάκου 28-34).

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Α’ μέρος – Ολομέλεια

10.00- 10.30 Χαιρετισμοί
Γεώργιος Ντόλιος, Υφυπουργός Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης
Μαρία Στρατηγάκη, Γενική Γραμματέας Ισότητας των Φύλων
Ντίνα Μπέη, Υπερνομάρχης Αθηνών – Πειραιώς
Νικήτας Κακλαμάνης, Δήμαρχος Αθηναίων , Πρόεδρος ΚΕΔΚΕ

10.30-11.30 Ομιλίες
Λούκα Κατσέλη, Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης
Μαριέττα Γιαννάκου, Επικεφαλής ομάδας Ευρωβουλευτών ΝΔ, τ. Υπουργός
Βάσω Παπανδρέου, Βουλευτής Β’ Αθηνών ΠΑΣΟΚ, τ. Υπουργός
Ρένα Δούρου, Σύμβουλος Εκδόσεων, Μέλος Πολιτικής Γραμματείας ΣΥΝ

11.30-12.00 Παρεμβάσεις: Τμήματα γυναικών κομμάτων Βουλής Ελλήνων – Ευρωβουλής
Ζέφη Δημαδάμα, Γραμματέας Γυναικών ΠΑΣΟΚ
Κατερίνα Παπακώστα – Σιδηροπούλου, τ. Βουλευτής, Γραμματέας Γυναικείων Θεμάτων ΝΔ
Βασιλική Τσαμπιέρη, Πρόεδρος Γυναικών ΛΑΟΣ
Καίτη Κοιλλιάκου, Εκπρόσωπος τμήματος Φεμινιστικής Πολιτικής ΣΥΝ
Κοντούλη Ιωάννα, Μέλος Εκτελεστικής Γραμματείας Οικολόγων – Πράσινων

12.00-12.30 Συζήτηση

Β’ μέρος – Παράλληλα εργαστήρια

13.00-14.30 Παράλληλα εργαστήρια – Εισηγήσεις και Συζήτηση

1ο εργαστήριο

Απευθύνεται κυρίως σε γυναίκες-αιρετές (νυν και πρώην) στα όργανα της ΤΑ σε νομαρχιακό και δημοτικό επίπεδο

«Οι προκλήσεις μετά τον ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗ – Προς την αλλαγή της ατζέντας της ΤΑ με βάση την οπτική του φύλου και την ανθρωποκεντρική διάσταση σε περιόδους κρίσης».

Συντονισμός: Νανά Ζωίδου, Αντιδήμαρχος Δήμου Αλεξανδρούπολης
Καταγραφή προτάσεων – συμπεράσματα: Κατερίνα Αδαμοπούλου, Επικεφαλής της παράταξης «Υπερνομαρχία Δράσης», Νομαρχιακή Σύμβουλος Αθηνών, Γ.Γ. Δικτύου Αιρετών Γυναικών.

Κουτουλάκης Χαράλαμπος, Λέκτορας Πανεπιστημίου Αθηνών
Βασιλική Ταμβάκη, Δήμαρχος Ερυθραίας
Έφη Χαλάτση, Αντιπρόεδρος Πολ. Συνδ. Γυν. – Μέλος Πολ. Συμβ. ΠΑΣΟΚ

2ο εργαστήριο

Ενθάρρυνση – ενδυνάμωση των γυναικών στις επερχόμενες εκλογές: η διάσταση του φύλου στο πολιτικό πεδίο.

Συντονισμός: Ιλεάνα Σακκά, Αντιπρόεδρος Πολιτικού Συνδέσμου Γυναικών
Καταγραφή προτάσεων – συμπεράσματα: Άννα Καραμάνου, Αντιπρόεδρος Επιτροπής Γυναικών Ευρωπ. Σοσιαλ. Κόμματος – πρώην Ευρωβουλευτής.

Μάρω Ζόμπολα, Επίτιμη Πρόεδρος Δικτύου Αιρετών Γυναικών Τ.Α.
Ειρήνη Κατσαρού, Δήμαρχος Ψυχικού
Ντίνα Καφατσάκη, Δημοτική Σύμβουλος Ζωγράφου

3ο εργαστήριο

Ενθάρρυνση – ενδυνάμωση των γυναικών στις επερχόμενες εκλογές: η διάσταση του φύλου στην Οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή.

Συντονισμός: Ράνια Παπαϊωάννου, Αντιπρόεδρος Πολιτικού Συνδέσμου Γυναικών
Καταγραφή προτάσεων – συμπεράσματα: Τέτα Διαμαντοπούλου, Αντιπρόεδρος ΠΣΓ.

Βάσω Σπηλιωτοπούλου, Δήμαρχος Εκάλης
Φωτεινή Σιάνου, Εθνική Εκπρόσωπος στον ΟΗΕ για την ισότητα των φύλων
Έφη Ουρανού , ΔΣ Δικτύου Αιρετών Γυναικών Τ.Α. – τ. Δήμαρχος Δαύλειας

Γ’ μέρος – Ολομέλεια

Προεδρείο: Άννα Ψαρούδα – Μπενάκη, Ακαδημαϊκός – τ. Πρόεδρος Βουλής των Ελλήνων
Ροδούλα Ζήση, Β’ Αντιπρόεδρος Βουλής των Ελλήνων, Βουλευτής Μαγνησίας
Λιλίκα Βασιλάκου, Αντινομάρχης Αθηνών

15.30 Ομιλίες
Μάρω Παντελίδου – Μαλούτα, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών
Ι. Α. Μεταξάς, Επίτιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών
Ευγενία Τσουμάνη, Βουλευτής Επικρατείας ΝΔ – τ. Γενική Γραμματέας Ισότητας

Παρουσίαση συμπερασμάτων των τριών εργαστηρίων

18:00 Λήξη εργασιών Συνεδρίου

«Σηκώστε τον ποδόγυρό σας, κυρίες μου, μπαίνουμε στην κόλαση»

Της Ρένας Δούρου, Η Αυγή της Κυριακής. 25 Ιουλίου 2010

Με αυτή τη φράση, ο Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς προλόγιζε το Ουρλιαχτό του Άλεν Γκίνσμπεργκ, την προφητική αυτή μαρτυρία για τη βαρβαρότητα των ημερών μας. Και το τραγικό για τις γυναίκες της Ευρώπης, που βιώνουν τη σημερινή, πολύμορφη οικονομική κρίση, είναι ότι δεν είχαν καν την «πολυτέλεια» της …προειδοποίησης στην είσοδο της κολάσεως, που κτίζουν όλες σχεδόν (24 από τις 27) οι κυβερνήσεις της Γηραιάς Ηπείρου, με την επιβολή προγραμμάτων δραστικής λιτότητας. Τα εκατομμύρια των ευρωπαίων γυναικών βρέθηκαν, από τη μια στιγμή στην άλλη, μπροστά στην ανάγκη να παλέψουν όχι μόνο τα ήδη γνωστά (και εξαιρετικά άνισα) κοινωνικά συστήματα, αλλά και τα νέα οικονομικά και κοινωνικά βάρη.
Όχι, αυτή η κρίση δεν πλήττει ισότιμα άνδρες και γυναίκες. Εμείς είμαστε αναγκασμένες να εργαστούμε περισσότερα χρόνια για τη σύνταξή μας, παρότι έχουμε τον επιπλέον φόρτο της «εργασίας που δεν πληρώνεται» (της νοικοκυράς).
Τούτη η κρίση έχει και σεξιστικά χαρακτηριστικά, έστω και ως παράπλευρους κινδύνους: παράδειγμα, ο εξαιρετικά αυξημένος κίνδυνος αύξησης της βίας σε βάρος των γυναικών, από συντρόφους, εργοδότες, κ.ά., λόγω των κοινωνικών εντάσεων.
Είναι όμως σημαντικό να μη μας διαφεύγει ο κίνδυνος της κατακερματισμένης προσέγγισης, όπως γίνεται συχνά από ορισμένα ρεύματα σκέψης. Δεν έχουμε μια οικονομική κρίση, και μια άλλη οικολογική και μια άλλη κοινωνική και μια άλλη διατροφική και μια κρίση απασχόλησης, κ.ο.κ. Σήμερα, βιώνουμε μια συνολική συστημική κρίση, που τις περιλαμβάνει όλες τις παραπάνω, συνδέοντάς τες άρρηκτα. Η νεοφιλελεύθερη θεωρία, ιδεολογία και πολιτική επιλέγει την αποσπασματική προσέγγιση, γιατί έτσι μπορεί να «φορτώσει» στη σφαίρα του ιδιωτικού ό,τι οφείλει να αποτελεί κοινωνική ευθύνη: τη φροντίδα των παιδιών, των ηλικιωμένων, των ασθενών, των νοικοκυριών…
Παράλληλα, η ελαστικοποίηση των συνθηκών εργασίας καθιστά τις γυναίκες ομήρους ενός συγκεκριμένου νεοφιλελεύθερου μοντέλου ανάπτυξης, που επιχειρεί να συρρικνώσει το κόστος παραγωγής προς όφελος του κεφαλαίου: οι εργάτριες/υπάλληλοι καλούνται να δουλέψουν μόνον όταν υπάρχει δουλειά…
Επιπλέον, επιβάλλεται ιδιωτικοποίηση των κοινωνικών παροχών, η μείωση των μισθών, με άλλα λόγια μια συνολική λειτουργία της κοινωνίας προς όφελος των αγορών, των τραπεζών, του κεφαλαίου. Όχι του ανθρώπου και όχι, φυσικά, της γυναίκας.
«Η Αριστερά πρέπει να διαλύσει τη σύγχυση μεταξύ των οικονομιών που εξυπηρετούν τα συμφέροντα του κεφαλαίου κι εκείνων που προσανατολίζονται στον άνθρωπο». Τα λόγια ανήκουν στον Γουώλντεν Μπέλο, οικονομολόγο, επικεφαλής του ιδρύματος Focus on the Global South, κατά την πρόσφατή συνάντησή του με τον πρόεδρο του Συνασπισμού, Αλέξη Τσίπρα. Πράγματι: μια οικονομία στραμμένη προς τον άνθρωπο συνεπάγεται ότι οι γυναίκες δεν θα υφίστανται διπλά και τριπλά βάρη σε σχέση με τους άνδρες. Ιδού πεδίο δόξης λαμπρό, για μια Αριστερά που δεν θα περιορίζεται στην αναπαραγωγή συνθημάτων. Για μια Αριστερά όχι του μέλλοντος αλλά του παρόντος, γιατί το πράγμα επείγει: ο ποδόγυρος μας σφίγγει, σαν θανατερός βρόγχος…

Α΄ κύκλος, Απρίλιος-Μάιος 2010

Την Τετάρτη 26 Μαΐου θα γίνει το 4ο σεμινάριο με θεματική:

Μετανάστευση και φύλο
Eισηγήτρια: Ντίνα Βαϊου, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Αίθουσα εκδηλώσεων Ινστιτούτου ΝΙΚΟΣ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ
Σαρρή 14 (περιοχή Ψυρρή, 2ος όροφος), ώρα 6.00 μ. μ.

Αίθουσα εκδηλώσεων Ινστιτούτου ΝΙΚΟΣ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ
Σαρρή 14 (περιοχή Ψυρρή, 2ος όροφος), ώρα 6.00 μ.μ.

▪ Δευτέρα 12 Απριλίου

Έναρξη

Σίσσυ Βελισσαρίου, αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου ΝΙΚΟΣ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ
Λίτσα Δουδούμη, υπεύθυνη του Τμήματος Φεμινιστικής Πολιτικής του ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ

Πως «κατασκευάζεται» το φύλο:
Κοινωνιολογικές ανθρωπολογικές και λοιπές θεωρίες, εισηγήτρια: Μαρία Γκασούκα, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

▪ Δευτέρα 24 Απριλίου

Γυναίκες και πολιτισμικά συστήματα, εισηγήτρια: Μαρία Γκασούκα, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

▪ Δευτέρα 10 Μαΐου

Φύλο και αγορά εργασίας σε συνθήκες κρίσης, εισηγήτρια: Μαρία Καραμεσίνη, Πάντειο Πανεπιστήμιο

▪ Τετάρτη 26 Μαΐου

Μετανάστευση και φύλο, εισηγήτρια: Ντίνα Βαΐου, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

▪ Δευτέρα 7 Ιουνίου

Καταναγκαστική πορνεία και σεξουαλική σκλαβιά:
Η χαμένη τιμή των δυτικών κοινωνιών, εισηγήτρια: Δήμητρα Κογγίδου, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Της  Ρένας Δούρου, Η Αυγή της Κυριακής, 7 Μαρτίου 2010

MARILYN YALOM, Ο καιρός των καταιγίδων. Η Γαλλική Επανάσταση στη μνήμη των γυναικών. Αριστοκράτισσες, αστές και χωρικές αφηγούνται, Μετάφραση: Έυη Κλαδούχου, Eκδόσεις Άγρα, σελ 405

«Μου ήταν εύκολο να παίζω το ρόλο του άνδρα γιατί πάντοτε με ταπείνωνε η υποτέλεια και οι προκαταλήψεις με τις οποίες η ανδρική υπεροψία κρατούσε το φύλο μας καταπιεσμένο»
(από το βιβλίο, σελ. 41)

Η Μαίριλιν Γιάλομ διευθύνει τις σπουδές για τις Γυναίκες και το Φύλο στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ και μας έχει «συνηθίσει» στους περιέργους τίτλων ερευνών και συγγραμμάτων: «Η ιστορία του γυναικείου στήθους», «Η γέννηση της βασίλισσας του σκακιού» και άλλα βιβλία, μεταφρασμένα στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Άγρα.

Σε τούτο το βιβλίο το κεντρικό θέμα είναι το πώς θυμήθηκαν και κατέγραψαν την Γαλλική Επανάσταση οι γυναίκες οι οποίες τόλμησαν να γράψουν απομνημονεύματα. Τι επέλεξαν να θυμηθούν, πώς μετέτρεψαν αυτές τις αναμνήσεις τους σε απομνημονεύματα, πως επεξεργάστηκαν τα ιστορικά γεγονότα της Επανάστασης, η οποία ξεκίνησε με το γενικό σάλπισμα για συμμετοχή όλων και τελείωσε αρνούμενη στις γυναίκες την επίσημη ιδιότητα του πολίτη και βεβαίως το δικαίωμα του συναθροίζεσθαι σε ιδιωτικές λέσχες. Οι Γαλλίδες θα έπρεπε να περιμένουν 150 χρόνια ωσότου τους δοθεί το δικαίωμα ψήφου, το 1945, σχεδόν έναν αιώνα μετά την κατοχύρωση του «καθολικού» δικαιώματος ψήφου των ανδρών, το 1848.

Με βασικό στόχο την αποκατάσταση, στην ιστοριογραφία της Επανάστασης, του τρόπου που την αντελήφθησαν οι γυναίκες, η συγγραφέας επιχειρεί με εξαιρετικά επιτυχημένο τρόπο την έμφυλη περιοδολόγηση αυτής της τόσο κρίσιμης εποχής για την Γαλλία και τον κόσμο ολόκληρο. Σε αυτό το αποτέλεσμα για την ελληνική έκδοση, σημαντική συμβολή έχει και η μεταφράστρια, Ε. Κλαδούχου, η οποία με την παράθεση καίριων σημειώσεων φωτίζει ενδελεχώς το ιστορικό πλαίσιο. Να σημειωθεί, ότι ενώ πλέον των χιλίων ανθρώπων της εποχής επιχείρησαν να μοιραστούν τις αναμνήσεις τους από την Επανάσταση με κάποια μορφή δημοσιευμένου κειμένου, αλλά μονάχα δεκαοκτώ ήταν γυναίκες. Κανέναν, βεβαίως, δεν εκπλήσσει, όπως ορθά επισημαίνει η συγγραφέας, ότι τα δυο τρίτα των γυναικών που έγραψαν απομνημονεύματα ανήκαν στην αριστοκρατική τάξη. Τούτο θα μπορούσε να αποδοθεί αποκλειστικά στο μορφωτικό πλεονέκτημα της ταξικής τους προέλευσης, αλλά υπήρχαν και πολιτικοί λόγοι. Μετά το 1815, όπου παρατηρείται η δημοσίευση των περισσοτέρων εξ αυτών των κειμένων, οι αντεπαναστατικές αφηγήσεις των συγγραφέων -είτε ήταν κυρίες της Αυλής, είτε απλές συγγενείς της βασιλικής οικογένειας από την επαρχία- είχαν την επίσημη ευλογία των νέων μοναρχών, του Λουδοβίκου ΙΗ’ και του Καρόλου Ι.

Κι όπως είναι εύλογα κατανοητό, τα απομνημονεύματα αυτά είναι ενδεικτικά παραδείγματα που συνδέουν την πρόοδο των γυναικών στη συγγραφική δραστηριότητα με τη σχέση τους με κάποιο διάσημο άνδρα. Πρόκειται για μια περίοδο όπου οι γυναίκες γίνονται αντιληπτές «ως συγγενή όντα». Άλλωστε, μια σειρά μελετητών των γαλλικών αυτοβιογραφικών κειμένων, του 18ου και 19ου αιώνα, ισχυρίζονται ότι οι γυναίκες συγγραφείς αυτοβιογραφιών, όπως η πλειονότητα αυτών που συναντάμε και στο βιβλίο της Γιάλομ, προσδιορίζουν τον εαυτό τους «σε σχέση με το βιολογικό τους φύλο». Πιστεύουν στην ύπαρξη μιας προκαθορισμένης γυναικείας φύσης και συμμορφώνονται με προδιαγεγραμμένους ρόλους. Παρόλο που πράγματι οι γυναίκες και τούτου του βιβλίου σκέφτονται τον εαυτό τους, κυρίως σύμφωνα με το ρόλο τους στην οικογένεια και συναινούν με την κυρίαρχη έμφυλη ιδεολογία της εποχής, του τόπου και της τάξης τους, η Γιάλομ κατορθώνει να μην περιοριστεί στην έλλειψη ατομικότητας και στην ανεπάρκειά τους. Οι ογδόντα γυναίκες απομνημονευματογράφοι που αποτελούν τις περιπτώσεις μελέτης διαθέτοντας διαφορετικές εμπειρίες ζωής και σίγουρα σημαντική προσωπικότητα, δεν συνδράμουν επ΄ ουδενί στην αφοριστική γενίκευση της ύπαρξης «γυναικείας συλλογικότητας» της εποχής.

Αυτό όμως που τις χαρακτηρίζει συλλογικά είναι η «ενοχή του επιζώντος», όρος που εισήχθηκε μεταγενέστερα, στον εικοστό αιώνα, για την εμπειρία του Ολοκαυτώματος. Η εμπειρία τού να έχει κανείς επιβιώσει, όταν τόσοι πολλοί έχουν χαθεί, οδηγεί και στην περιβόητη ρήση της Κόμισσας de Bohm: «Σ’ αυτή την εποχή της φρικτής ανάμνησης, κάθε Γάλλος ήταν είτε συνένοχος είτε θύμα» (σελ. 15).

Περιορισμένες στην ιδιωτική σφαίρα, χωρίς δικαιώματα, χωρίς τις ευθύνες της δημόσιας παρέμβασης -με εξαίρεση ίσως των δύο δημοκρατικών, Ρολάν και Ντε Σταλ- καμιά δεν είχε τη δυνατότητα να γίνει καταστροφική συνένοχος. Αντίθετα, συμπεριλαμβανομένων και των προαναφερθέντων κυριών, είδαν όλες τον εαυτό τους ως θύμα. Κυρίως συσχέτισαν τη θυματοποίησή τους με το φύλο τους, ανεξαρτήτως μορφωτικού επιπέδου, τόπου και τάξης. Θυμούνται πώς αντιστέκονταν στις ερωτικές προτάσεις των δεσμοφυλάκων τους. Μας εξηγούν με τρόπο εύγλωττο τι σημαίνει να αποβάλεις κατά τη διάρκεια μιας αιματηρής διαδήλωσης, να ιππεύεις έγκυος στο πεδίο της μάχης, να έχεις να διαλέξεις ανάμεσα στο θηλασμό του μωρού ή στο να ακολουθήσεις το σύζυγο στο πεδίο των μαχών. Η μητρότητα στο επίκεντρο∙ και πώς θα μπορούσε να είναι αλλιώς; Κατά τη δεκαετία του 1790, ολόκληρο το γαλλικό έθνος βρισκόταν υπό την επήρεια των ρουσσοϊκών στοχασμών, που ήθελαν τις γυναίκες περιορισμένες στο ρόλο της αφοσιωμένης συζύγου και της μητέρας που θηλάζει. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η συγγραφέας, «στη μυθολογία της Γαλλικής Επανάστασης το μητρικό γάλα ρέει μαζί με το αίμα των πατριωτών». Οι διαφωνούντες ελάχιστοι, όπως ο Κοντορσέ που αναρωτιόταν πώς είναι δυνατόν οι γυναίκες να ήταν τόσο παθιασμένες με κάποιον [Ρουσσώ] που τις αντιμετώπιζε ως εκ φύσεως κατώτερες από τους άνδρες κι ικανές μόνο για τις οικιακές εργασίες. Ακόμη και οι Ρολάν και Ντε Σταλ, γυναίκες με αυξημένη πολιτική δραστηριότητα, για τα περιθώρια που τους δίνονταν, υπήρξαν φανατικές οπαδοί του Ρουσσώ.

Τόσο στο βασιλικό, όσο και στο δημοκρατικό στρατόπεδο δεν ήταν όμως λίγες οι γυναίκες που αγνόησαν την απαγόρευση της γυναικείας στράτευσης και, μεταμφιεσμένες σε άνδρες, πολέμησαν. Κόντρα στους κυριάρχους έμφυλους κανόνες, επέδειξαν πρωτοφανή δράση, αρνήθηκαν να υιοθετήσουν παθητική στάση, συμμετείχαν στο επαναστατικό έπος, χειρίστηκαν τους πολιτικούς κανόνες, τους φτιαγμένους για να τις αποκλείουν, και μας κληρονόμησαν απομνημονεύματα και μαρτυρίες μεγάλης τεκμηριωτικής αξίας. Από τη σύζυγο του δεσμοφύλακα της Μαρίας-Αντουανέττας και την Ζανλί, από τη Ρενέ Μπορντερώ και τη Ντε Τουνζέλ, από την Ολυμπία ντε Γκούζ και την Ντε λα Τούρ ντυ Πεν ακούγεται αιώνες μετά δυνατά κι εύληπτα το «Ήμασταν κι εμείς εκεί!».

Η Ρένα Δούρου είναι μέλος του Δικτύου Γυναικών ΣΥΡΙΖΑ

Tου Πάσχου Μανδραβελη, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 27 Ιανουαρίου 2010

Έχει ένα δίκιο να υποστηρίζει ο κ. Αντώνης Σαμαράς ότι «το αίτημα για υπουργείο Οικογένειας είναι αληθινά επαναστατικό». Πραγματικά: Τέτοια υπουργεία δημιουργούνται έπειτα από επαναστάσεις ή πιο συγκεκριμένα όταν αυτές εκφυλίζονται σε απολυταρχισμούς και το κράτος προσπαθεί να ελέγξει και τον πυρήνα της κοινωνικής αυτοοργάνωσης που είναι η οικογένεια.

Στην ομιλία του προς τις γυναίκες της Νέας Δημοκρατίας προχθές, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης επεσήμανε επίσης ότι «στον χώρο των ιδεών πρέπει να επαναφέρουμε πρότυπα και αρχές Αξιοπρέπειας και Αξιοκρατίας: Στις προσωπικές σχέσεις, στην πολιτική ζωή, στην κοινωνία – παντού!».

Σύμφωνοι: η αξιοπρέπεια και η αξιοκρατία είναι ζητούμενο στην πολιτική ζωή. Θέλουμε αξιοπρεπείς βουλευτές που δεν θα κρύβονται πίσω από τη βουλευτική ασυλία. Θέλουμε ο δημόσιος τομέας να στελεχώνεται αξιοκρατικά. Αλλά τι σημαίνει «αξιοκρατία» στην κοινωνία και στις προσωπικές σχέσεις; Θα επιλέγουμε τους φίλους με βιογραφικά ή θα συνάπτουμε σχέσεις με διαδικασίες openflirt;

Από την άλλη, ας σκεφτούμε λίγο. Τι θα μπορούσε να κάνει ένα επαναστατικό «υπουργείο Οικογένειας»; Μια ιδέα είναι να προσλάβει τους εκατοντάδες χιλιάδες που δεν έχουν δουλειά. Ολοι ξέρουμε ότι η ανεργία διαλύει οικογένειες, οπότε αν το κράτος φτιάχνει διαρκώς νέους φορείς, θα έχει λυμένα τα χέρια να αντιμετωπίζει τις άλλες αιτίες διαζυγίων, όπως η έλλειψη αξιοπρέπειας στη σχέση των ζευγαριών.

Το «υπουργείο Οικογένειας» θα μπορούσε να ασχοληθεί με το πρόβλημα της υπογεννητικότητας που είναι ένα μόνιμο άγχος των συντηρητικών στη χώρα μας. Είναι ίσως παράδοξο, αλλά οι ίδιοι άνθρωποι που ανησυχούν για την απώλεια της εθνικής συνέχειας λόγω της υπογεννητικότητας, αρνούνται ταυτόχρονα την ένταξη των μεταναστών που μετέχουν της ημετέρας παιδείας. Προφανώς γι’ αυτούς η ελληνικότητα είναι κληρονομική εξ ου και το «Ελληνας γεννιέσαι, δεν γίνεσαι». Ενα «επαναστατικό υπουργείο Οικογένειας» θα μπορούσε να κάνει πράξη την παλιά υπόσχεση «και παιδιά θα σας κάνουμε». Οχι με τον χυδαίο τρόπο, αλλά με μια γενική γραμματεία τεκνοποίησης, η οποία θα είναι συμβεβλημένη με κέντρα εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Επιπλέον, πώς θα μπορούσε ένα κόμμα (ακόμη κι αν είχε την εξουσία) να βοηθήσει τη γυναίκα «να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικογένεια»; «Αυτό είναι εφικτό», είπε προχθές ο κ. Σαμαράς. «Με τον άνδρα συμπαραστάτη της, όχι ανταγωνιστή της. Αληθινό σύντροφο, όχι “δυνάστη” της. Ούτε αντίπαλό της». Δηλαδή; Θα δημιουργηθεί κάποια υπηρεσία «οικογενειοφυλακής» που θα ελέγχει αν και κατά πόσο ένας άνδρας είναι «δυνάστης» ή «σύντροφος»;

Μπορεί να ήταν μια άτυχη στιγμή η ομιλία του κ. Σαμαρά, αλλά δείχνει το άγχος του να καλύψει τη συντηρητική ατζέντα. Μόνο που σ’ αυτήν την ομιλία την υπερκάλυψε. Κουίζ: σε ποιο βιβλίο, φυλακισμένου, καταγράφεται με λεπτομέρειες η πολιτική βούληση «να ανυψωθεί ο θεσμός της οικογένειας»; Δεν λέμε ότι οι προχθεσινές προτάσεις κρατικού παρεμβατισμού στον χώρο της οικογένειας είναι εμπνευσμένες από το «Ο Αγών μου», αλλά υπάρχει μια πολύ λεπτή γραμμή μεταξύ συντηρητισμού και φασισμού. Ισως άθελά του, προχθές, ο κ. Σαμαράς την έσβησε. Γιατί η οικογένεια και οι προσωπικές σχέσεις παραείναι ιερά για να υπάρχει έστω σαν σκέψη η κρατική παρέμβαση.

Η ΑΥΓΗ, 29/12/2009

Οι οικιακές εργάτριες είναι η πεμπτουσία των εργατών της παγκοσμιοποίησης, επισημαίνουν η Ντίνα Βαΐου και η Μαρία Στρατηγάκη μιλώντας στην «Αυγή» με αφορμή τον συλλογικό τόμο «Το φύλο της μετανάστευσης».

Διεθνής καταμερισμός εργασίας και γυναικεία μετανάστευση

Στην Μαρία Καλυβιώτη

Το ζήτημα της έμμισθης οικιακής εργασίας των μεταναστριών και της συνεπαγόμενης αμφισβήτησης των ορίων μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού ανέδειξαν μεταξύ άλλων, οι συγγραφείς του συλλογικού τόμου “Το φύλο της μετανάστευσης”.
Οι επιμελήτριες του έργου, Ντίνα Βαΐου, καθηγήτρια στον Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας του ΕΜΠ και επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος “Φύλο και Χώρος” του ΕΜΠ και Μαρία Στρατηγάκη, επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, διευθύντρια του Εργαστηρίου Σπουδών Φύλου και γγ Ισότητας στη σημερινή κυβέρνηση, μίλησαν στην “Α” ρίχνοντας φως σε επιμέρους πτυχές του ζητήματος.

Αμφισβήτηση των ορίων «δημοσίου» και «ιδιωτικού» – Ξεπέρασμα της συζυγικής οικογένειας – Οικοδόμηση της Ε.Ε. ως πολιτειακή οντότητα

Υποστηρίζετε ότι διαμορφώνεται ένα σύνθετο πεδίο όπου αναδεικνύονται σημαντικές όψεις των σύγχρονων μεταναστεύσεων, στη διερεύνηση των οποίων είναι αναγκαία μια οπτική φύλου. Για ποιον λόγο;
Ν.Β.: Στα καινούρια μεταναστευτικά ρεύματα είναι πάρα πολύ αυξημένη η παρουσία των μεταναστριών και αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με τα αριθμητικά δεδομένα, αλλά κυρίως με το ότι είναι συγκλονιστικά μεγαλύτερος σε σχέση με παλιότερα ο αριθμός των γυναικών που μεταναστεύουν όχι ως μέλη οικογενειών, αλλά ανεξάρτητα. Υπάρχουν αξιολογήσεις στο πλαίσιο της οικογένειας ή της κοινότητας στην οποία ζει κανείς, που οδηγούν σε μια απόφαση να μεταναστεύσουν οι γυναίκες και όχι οι άνδρες. Και αυτό έχει να κάνει με ζητήματα τα οποία δεν ερμηνεύονται μόνο σε τοπικό επίπεδο, αλλά έχουν να κάνουν και με παγκόσμια θέματα όπως είναι ο διεθνής καταμερισμός της εργασίας, το τι είδους εργαζόμενους και ως προς το φύλο ζητούν τα μέρη όπου υπάρχει ζήτηση εργασίας. Αυτό δεν μπορεί κανείς να το ερμηνεύσει χωρίς να πάρει υπόψιν του όλο το πλέγμα των έμφυλων σχέσεων που καθοδηγεί τις αποφάσεις σε τοπικό επίπεδο αλλά και τις αναπαράγει μέσα από τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται τα διεθνή μεταναστευτικά ρεύματα.
Μ.Σ.: Στη σύγχρονη μετανάστευση εμπλέκεται και η οικιακή εργασία, πράγμα το οποίο εμπεριέχει τη διάσταση του φύλου. Στο παρελθόν, το φαινόμενο της μετανάστευσης για οικιακή εργασία δεν ήταν τόσο μαζικό όσο στις μέρες μας.
“Οι οικιακές εργάτριες είναι η πεμπτουσία των εργατών της παγκοσμιοποίηση”. Πως τεκμηριώνεται η παραπάνω φράση;
Ν.Β.: Δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει όλο το σύστημα της κοινωνικής αναπαραγωγής, εάν δεν υπήρχε αυτή η έμμισθη οικιακή εργασία που τώρα είναι πολύ γενικευμένη γιατί μπαίνει τόσο μαζικά η δουλειά των χαμηλά αμειβομένων μεταναστριών σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Αυτές οι μεγάλες μετακινήσεις, τόσο των μετακινούμενων ατύπως, όσο και σε άλλες χώρες, μέσα από συμβάσεις μεταξύ κρατών, διαμορφώνουν αυτό που πολλές φορές το αναφέρουν στη βιβλιογραφία ως “αλυσίδες φροντίδας”. Αυτές λύνουν το πρόβλημα των οικογενειών στις αναπτυγμένες χώρες, αλλά δημιουργούν τεράστια κενά στις χώρες προέλευσης.
Στο βιβλίο μιλάτε για αμφισβήτηση των ορίων μεταξύ “δημοσίου” και “ιδιωτικού” χώρου.
Μ.Σ.: Από τη στιγμή που υπάρχει έμμισθη εργασία μέσα στον “ιδιωτικό” χώρο, αυτό είναι μια ένδειξη ότι δίκιο είχε η φεμινιστική θεωρία ότι δεν υπάρχουν όρια μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού.
Ν.Β.: Ταυτόχρονα η έμμισθη οικιακή εργασία δεν τίθεται σαν αντικείμενο δημόσιας διαπραγμάτευσης. Διευθετείται μέσα στο πλαίσιο του ιδιωτικού, ενώ δεν είναι καθόλου ιδιωτική υπόθεση.
Μ.Σ.: Βασική επίπτωση είναι ότι δεν υπάρχει επιθεώρηση εργασίας. Δεν ελέγχεται το κατά πόσο παρέχεται η κοινωνική ασφάλιση. Οι όροι εργασίας είναι τελείως ασαφείς και αρρύθμιστοι.
“Κανονικότητα” εργασίας και “φύση” του φύλου. Μπορείτε να το αναλύσετε περαιτέρω;
Ν.Β.: Η οικιακή εργασία στην κοινή αντίληψη ήταν αγάπη, προσφορά και φροντίδα. Τώρα, με το γεγονός ότι εμπλέκονται οι μετανάστριες και πρέπει αφενός να πληρωθούν και αφετέρου μπαίνει ένα ζήτημα κοινωνικής ασφάλισης, αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με επάγγελμα. Αποτιμάται, δηλαδή, οικονομικά. Οι μαρξιστές δεν θεωρούν την οικιακή εργασία, παραγωγική εργασία.
Μ.Σ.: Και εδώ μπαίνει η περίφημη συζήτηση για το μισθό της νοικοκυράς, που είχε τεθεί και από το φεμινιστικό κίνημα.
Ν.Β.: Τον καιρό εκείνο, κάποιες τάσεις του φεμινιστικού κινήματος συνομιλούσαν με τους μαρξιστές. Δεν υπήρχε η περίπτωση να δεχθούν ότι η οικιακή εργασία, που είναι στον ιδιωτικό χώρο και δεν αμείβεται, αποτελεί παραγωγική εργασία. Όλες αυτές οι προσπάθειες επιχειρούσαν να χωρέσουν την οικιακή εργασία στο θεωρητικό οικοδόμημα του μαρξισμού. Άλλες φεμινίστριες, δεν ασχολούνταν με αυτό.
Μ.Σ.: Τελικά επικράτησε ότι δεν ήταν σωστό να δοθεί μισθός στη νοικοκυρά, γιατί με αυτόν τον τρόπο, θα αποτιμούσαν μεν οικονομικά την εργασία, αλλά ταυτόχρονα θα παγίωναν τον καταμερισμό εργασίας μεταξύ των φύλων.
Ν.Β.: Πάντως στα τέλη του 19ου με αρχές του 20ού αιώνα, διάφορες ομάδες φεμινιστριών στις ΗΠΑ, που αποκαλούνταν υλίστριες φεμινίστριες, είχαν προωθήσει καμπάνιες για τα “σπίτια χωρίς κουζίνες” και το “συλλογικό νοικοκυριό”. Δηλαδή οι γυναίκες για να προσφέρουν την οικιακή εργασία, οργανώνονταν σε συνεταιρισμούς και κάθε άνδρας που θα ήθελε το φαγητό του ή τα πλυμένα του ρούχα, θα έπρεπε να πληρώσει τη δική του ή όποια άλλη γυναίκα είχε αναλάβει μέσω του συνεταιρισμού να κάνει αυτή τη δουλειά.
Μ.Σ.: Και αυτό εδώ έρχεται να κολλήσει με το ξεπέρασμα της συζυγικής οικογένειας.
Στο βιβλίο κάνετε λόγο για «την οικοδόμηση της Ε.Ε. ως πολιτειακής οντότητας». Μπορείτε να μας μιλήσετε για αυτό;
Μ.Σ.: Αναλύοντας τα κείμενα για τη μετανάστευση, τελικά βλέπεις ότι εμφανίζονται οι γυναίκες μόνο ως υποκείμενα τα οποία παρουσιάζονται με την ιδιότητά τους ως υποταγμένα σε κάποια ανδρική εξουσία. Είτε του κράτους, είτε του συζύγου, στην περίπτωση της οικογενειακής επανένωσης. Η Ε.Ε. προφανώς είναι μια νέα πολιτική οντότητα, η οποία διαμορφώνει και διαμορφώνεται από τις πολιτικές της.
Ν.Β.: Και ήδη, μέσα στους θεσμούς αυτής της νέας πολιτικής οντότητας, είναι εγγεγραμμένη η ανισότητα των φύλων.

Σαν θέλει η νύφη κι ο γαμπρός…

Της Αστερόπης Λαζαρίδου, Το Βήμα της Κυριακής, Βήμα Ιδεών, 6 Δεκεμβρίου 2009

«Real life» προγράμματα αλλά και πατροπαράδοτα ριάλιτι, άνοστα ραντεβού στα τυφλά, μοντέλα-τραγουδίστριες που δηλώνουν πανέτοιμες να κάνουν οικογένεια αλλά και παρουσιάστριες που πανηγυρίζουν για την προσωπική ζωή τους αποδεικνύουν περίτρανα ότι η ελληνική τηλεόραση ούτε θέλει ούτε μπορεί να απαλλαγεί από τη ρετσινιά του γραφείου συνοικεσίων…

Λες και είναι εποχή ζευγαρώματος νιώθει κανείς με το που ανοίγει την τηλεόραση. Παντού πεθερές, μαμάδες, γαμπροί και νύφες. Η μικρή οθόνη ως απέραντο γραφείο συνοικεσίων που έχει βαλθεί να αποκαταστήσει τους πάντες. Εικοσάχρονες γυναίκες που πασχίζουν να βρουν το άλλο τους μισό εγκαίρως, από φόβο μήπως κλείσουν τα τρομακτικά τριάντα και είναι ακόμη μόνες. Τριαντάρηδες αγρότες που ως χθες αποκαλούσαν «κορίτσια» τις κατσίκες τους και ξαφνικά έρχονται στη μεγαλούπολη για να μη μείνουν στο ράφι. Και φυσικά, πάνω απ΄ όλα, η απόλυτη ελληνίδα μάνα που πλασάρεται ως περσόνα, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: αυστηρή, σχολαστική, με βιτριολικές ατάκες και με τη σιγουριά ότι η τελική απόφαση για τον γάμο του παιδιού της θα είναι αποκλειστικά δική της. Τι κι αν «Η θεία απ΄ το Σικάγο» ανήκει στο μακρινό παρελθόν και οι πήλινες κανάτες δεν είναι ο πιο ενδεδειγμένος τρόπος για καινούργιες γνωριμίες; Το φάντασμα της Γεωργίας Βασιλειάδου στοιχειώνει ακόμη τα εγχώρια ήθη και έθιμα μεγαλώνοντας γενιές και γενιές…

Το πρώτο επεισόδιο του «Αγρότης μόνος ψάχνει» ήταν ομολογουμένως πολύ ιδιαίτερο. Η παρουσιάστρια Σίσσυ Χρηστίδου ταξίδεψε στις «έδρες» των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται στη φύση. Πανοραμικά πλάνα σε πράσινους και μπλε τόνους, ζουμ στη γαλήνη και σε μια Ελλάδα πολύ μακριά από τις κυλιόμενες σκάλες του μετρό και τα παρανοϊκά κορναρίσματα. Η ειδυλλιακή ατμόσφαιρα άρχισε να χαλάει με το που μπήκαν οι υποψήφιες νύφες στο παιχνίδι. Δύο σε κάθε αγρότη-σατράπη αναλογούσαν και το σκηνικό άρχισε να αλλάζει προς το χειρότερο. Οι πολύφερνοι γαμπροί δεν μιλούσαν πια για το πόσο τους λείπει η ανθρώπινη επαφή αλλά έδιναν εντολές στον «άμαχο πληθυσμό» για το πώς να καθαρίσουν τον αχυρώνα, πώς να αρμέξουν τις αγελάδες και πώς να ξεφορτωθούν την κοπριά. «Η γυναίκα που θα είναι μαζί μου πρέπει να αντέχει τις δουλειές, αλλιώς δεν γίνεται…» έλεγαν και ξαναέλεγαν, την ίδια στιγμή που οι γυναίκες εκείνες είχαν απαρνηθεί τα ψηλοτάκουνα και τα μανικιουρισμένα νύχια για γαλότσες τρία νούμερα μεγαλύτερες και λαστιχένια γάντια. Πόσο απεγνωσμένη πρέπει να είσαι για να ακούς κάποιον να σε διατάζει on camera υπό τους ήχους του τρακτέρ ή της σκούνας;

Και τώρα που το «real life» πρό γραμμα φτάνει στο τέλος του, παρακολουθούμε τα επικρατέστερα κορίτσια που υποδέχονται πλέον «τους αγρότες τους» στο δικό τους γήπεδο. Είχαν προηγηθεί… χυλόπιτες με θέα την ελληνική ύπαιθρο: «Εντάξει… Δεν πειράζει, 23 χρονών είμαι… Δεν είμαι δα και τριάντα!» έλεγε με έναν κόμπο στον λαιμό η ζουμπουρλούδικη απορριφθείσα από τον Πέτρο, ο οποίος προτίμησε την καλοσχηματισμένη Ιωάννα. Οσο για τον παιχνιδιάρη Μιχάλη, επέλεξε τελικά το κορίτσι που ήταν πιο κοντά στα γούστα της μητέρας του- βλέπαμε τις δυο τους να συζητούν ώρες για τα άλογα αφήνοντας την έτερη υποψήφια νύφη εκτός στάβλου. Φυσικά, καλό θα ήταν η εκλεκτή της μαμάς του να μη ράψει ακόμη νυφικό, μια και ο Μιχάλης ως καλεσμένος στην πρωινή εκπομπή του Αlpha «Πάνω στην ώρα» τα είπε χύμα και τσουβαλάτα: «Εγώ πήρα μέρος στο παιχνίδι για να γνωρίσω από κοντά τη Σίσσυ Χρηστίδου και εντάξει… επειδή ήθελα να βγω στην τηλεόραση. Τώρα έχω πολλές προτάσεις από γυναίκες, είναι μια κοπέλα που γνώρισα στο Facebook και μου δείχνει τον τεράστιο θαυμασμό της…». Τελικά το Facebook εισχώρησε σαν δάκος και μουχρίτσα και στην επαρχία. Οι υπόλοιποι «παίκτες» κατεβαίνουν στην Αθήνα και τα πλάνα τους στο Σύνταγμα με τους τσολιάδες και τα περιστέρια θυμίζουν Χατζηχρήστο που έρχεται στην πρωτεύουσα αγκαλιά με κότες και φοβάται να περάσει στο απέναντι πεζοδρόμιο.

Επειδή, όμως, εκτός από τον Χατζηχρήστο, στην Ελλάδα μεγαλώσαμε και με Καλλιβωκά που ως παιδί της μαμάς έψαχνε την κατάλληλη νύφη, στις 30 Δεκεμβρίου ο Αlpha εγκαινιάζει ένα νέο real life πόνημα. «Είσαι πάνω από 25, ζεις με τους γονείς σου και θέλεις να γνωρίσεις την ιδανική σύντροφο;» διαλαλεί το τρέιλερ που βγήκε στον αέρα την περασμένη Τετάρτη συγκεντρώνοντας περισσότερα από 200 τηλεφωνήματα από τις πρώτες ώρες προβολής του. Το ξενόφερτο «Who wants to marry my son», «Μια νύφη για τον γιο μου» επί το ελληνικότερον, με σήμα το σεμεδάκι στον λογότυπο, είναι σίγουρο ότι θα βρει πρόσφορο έδαφος σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, όπου οι κανακάρηδες φεύγουν από το πατρικό μόνο αν πιάσει φωτιά ή αν πιάσουν το Λόττο.

Εν τω μεταξύ στο «Νext Τop Μodel» είδαμε τη Ραμόνα να μπλαντάζει στο κλάμα επειδή το αγόρι της τής έκανε σκηνή ζηλοτυπίας: αναγκάστηκε να φιλήσει τον Κώστα Φραγκολιά στο πλαίσιο μαθήματος υποκριτικής και ήταν έτοιμη να τα μαζέψει και να φύγει, μια και «η προσωπική μου ευτυχία είναι πάνω απ΄ όλα». Απογυμνωμένη από το μακιγιάζ των φωτογραφίσεων, συρρικνωμένη μέσα σε ένα μπουρνούζι καθώς του μιλούσε στο τηλέφωνο, έδινε την εντύπωση μιας γυναίκας που θα απαρνιόταν τα πάντα αν της το ζητούσε. Θέαμα ακόμη πιο αντιαισθητικό και από τις πόζες που παίρνει η Καγιά όταν το παίζει δασκάλα του μόντελινγκ. Μια άλλη συμμετέχουσα, η Χριστίνα, γνωστή και για τα μοιρολόγια που ρίχνει κάθε φορά που βρίσκεται υπό πίεση, δηλώνει με κάθε υπερηφάνεια ότι με το που θα βγει από το παιχνίδι θα αρραβωνιαστεί. «Εντάξει, μην τρελαθούμε, δεν θα παντρευτώ κιόλας, αλλά να αρραβωνιαστώ θέλω!» έλεγε πριν από μερικά επεισόδια, λες και ο αρραβώνας είναι το πρώτο πιάτο που σου κόβει την όρεξη ώσπου να έρθει το κυρίως.

Οσο για το «Love bites» του ΑΝΤ1, αν υποθέσουμε ότι ο έρωτας περνά από το στομάχι, στην περίπτωση της συγκεκριμένης εκπομπής έχει σφηνώσει στον οισοφάγο και δεν λέει να κατεβεί με τίποτα. Ανεκδιήγητοι παίκτες και παίκτριες που φωνάζουν από μακριά ότι δηλώνουν συμμετοχή για ένα χαρτζιλίκι στην τηλέοραση.

Και αν η περασμένη τηλε-εβδομάδα σφραγίστηκε από την τιτανομαχία Τζούλιας ΑλεξανδράτουΣάσας Μπάστα, οι δύο ιέρειες του οξυζενέ κρύβουν τον ίδιο καημό στο χειρουργημένο στήθος τους: «Κοπέλα είμαι κι εγώ, έχω ανάγκη να βρω έναν σύντροφο. Σε όλες τις σχέσεις μου ήμουν εγώ ο άντρας. Μήπως τελικά πρέπει να κάνω αλλαγή φύλου;» δήλωσε το μοντέλο σε συνέντευξή της στη Χριστίνα Λαμπίρη με υπότιτλο «Η άγνωστη πλευρά της Τζούλιας». Και όσο η Τζούλια παλεύει να έρθει σε επαφή με την άγνωστη (αρσενική) πλευρά της, η Σάσα Μπάστα συνόδευε τη γυμνή φωτογράφισή της σε ανδρικό περιοδικό με την εξής δήλωση: «Είμαι κορίτσι για σπίτι. Θέλω σαν τρελή να κάνω παιδιά!».

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η Κατερίνα Καραβάτου διαλαλεί πόσο πρωτόγνωρα ευτυχισμένη την κάνει η σχέση της με τον Κρατερό Κατσούλη, η Καλομοίρα αναρωτιέται τι νυφικό να φορέσει τον Σεπτέμβριο που παντρεύεται και η Ελεωνόρα Μελέτη στέλνει μέσω της εκπομπής της μήνυμα στον Νίκο Μουρατίδη ότι το νέο βιβλίο του της ανέβασε τόσο πολύ τη libido που όταν γύρισε σπίτι στον σύντροφό της «έγινε ο κακός χαμός». Από την κλειδαρότρυπα και τα σκιρτήματα κάτω από τα σκεπάσματα του «Βig Βrother» όλα ξαφνικά σε κοινή θέα, με τα φώτα ανοιχτά, μέρα μεσημέρι, σε μια Ελλάδα-προξενήτρα που θέλει να παντρολογήσει τα παιδιά της μέσω τηλεόρασης.

Του Κωστή Παπαϊωάννου

Από την αναμέτρηση για την εκλογή αρχηγού στη Νέα Δημοκρατία κρατάμε την επίθεση στην κ. Μπακογιάννη από την εφημερίδα «Veto», επίθεση- υπόδειγμα ελεεινής ρυπαρογραφίας. Το δημοσίευμα παρουσίαζε σωματικά γνωρίσματα, ερωτικά απωθημένα και ψυχογραφήματα επιπέδου σαπουνόπερας σαν ερμηνείες πολιτικών συμπεριφορών. Είναι αδιάφορο αν ο διάχυτος στο κείμενο επιθετικός σεξισμός αποτελούσε νοητική αφετηρία ή απλό εργαλείο του «ανώνυμου» συντάκτη. Επιπλέον, πέρα από τη σοβαρή προσβολή της προσωπικότητας που συνιστά, ένα τέτοιο κείμενο παραμερίζει επίσης την ουσιαστική ανάλυση των πολιτικών πραγμάτων. Εν προκειμένω, αποσιωπούνται άλλα θέματα που αφορούν άμεσα τους τρεις υποψηφίους, όπως η διαπλοκή με επιχειρηματικά συμφέροντα και οι αδιαφανείς χρηματοδοτήσεις, η καπηλεία εθνικών θεμάτων και η δημαγωγική κολακεία εθνικιστικών αντανακλαστικών. Αυτά τα θέματα φαίνεται δεν χωρούν στην παραδημοσιογραφία που συστηματικά υπηρετεί ο εκδότης της εφημερίδας και οικοδεσπότης της τηλεοπτικής «Ζούγκλας».

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η «υπόμνηση» παλαιών φωτογραφικών στιγμών της κ. Αλ Σάλεχ από το «Πρώτο Θέμα», εφημερίδα «αδελφή» της προηγουμένης. Από τη στιγμή που η κ. Αλ Σάλεχ ανέλαβε θέση συμβούλου για θέματα μετανάστευσης στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, ξέσπασε μια χυδαία εναντίον της επίθεση, κυρίως στο Διαδίκτυο. Κι εδώ υπόβαθρο αποτελεί ο σεξισμός, πιο προφανής και μπρουτάλ, άμεσα συνδεόμενος με την ενασχόλησή της με τα δικαιώματα των μεταναστών. Και πώς να γίνει αλλιώς; Η συνταγή είναι κοκτέιλ μολότοφ για τη σκέψη ενός «Ελληναρά του καφενείου»: νέα όμορφη γυναίκα με αραβικό όνομα, που έχει κάνει τολμηρή επαγγελματική φωτογράφιση, υπερασπίζεται τα δικαιώματα μεταναστών και μάλιστα από θεσμική θέση. Και πάλι βέβαια, η ουσία, το μεταναστευτικό και ό,τι αυτό συνεπάγεται, μένει στο περιθώριο. Ας είναι καλά ο εκδότης της εφημερίδας, έτερος στυλοβάτης της ηδονοβλεπτικής δημοσιογραφίας και τελεσίδικα πλέον καταδικασμένος για παραβάσεις των νόμων περί ασέμνων και προσωπικών δεδομένων (υπόθεση Τζέκου).

Πολλές βέβαια οι διαφορές ανάμεσα στις δύο κυρίες και δεν μπορούν να εξομοιωθούν οι δύο περιπτώσεις. Τις ενώνει όμως ο σκανδαλοθηρικός σεξισμός, που δεν κάνει πολιτικές διακρίσεις. Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι στη δεύτερη περίπτωση τα σεξιστικά σχόλια ανακυκλώθηκαν και από φίλους, στο πλαίσιο μιας υποτιθέμενης χιουμοριστικής και από «προοδευτική σκοπιά» κριτικής στις επιλογές των ιθυνόντων του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη. Σημείο των καιρών και αυτό.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

Δευτέρα, 23 Νοεμβρίου 2009, 12:30μμ, Ένωση Ανταποκριτών Ξένου Τύπου Ελλάδας (ΕΑΞΤ), Ακαδημίας 23, Αθήνα

Θα μιλήσουν:
Μαρία Λιάπη, Κέντρο Γυναικείων Μελετών και Ερευνών
Χρυσάνθη Ζαφειράτου, Εταιρεία για τον Κοινωνικό Αποκλεισμό και την Ψυχική Υγεία (ΕΚΑΨΥ) Κέντρο Κοινωνικής Υποστήριξης Γυναικών- Θεσσαλονίκη
Δήμητρα Σπυροπούλου, Δίκτυο Γυναικών Ευρώπης
Κατερίνα Θεοδωράτου, δικηγόρος

Θα συντονίσει η ‘Άννα Βουγιούκα, κοινωνική επιστήμονας