Μικρή, διδακτική ιστορία από την Ιρλανδία…

Της Ρένας Δούρου, Δημοσιεύθηκε στο www.aixmi.gr, 9 Φεβρουαρίου 2012

Ένας γνώριμός μας, ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στην Τρόικα, ο Κλάους Μαζούχ, τα βρήκε μπαστούνια στην Ιρλανδία, όπου είχε πάει πρόσφατα για να εξηγήσει στους πολίτες γιατί πρέπει να σφίξουν κι άλλο το ζωνάρι, ώστε οι τράπεζες να περάσουν αλώβητες την κρίση – κρίση στην οποία οι ίδιες συνέβαλαν αποφασιστικά. Στις 19 Ιανουαρίου, λοιπόν, ο Μαζούχ βρέθηκε στο Δουβλίνο για να εξηγήσει τα μέτρα λιτότητας που έχουν επιβληθεί στη χώρα από την ΕΚΤ και, μιλώντας σε δημοσιογράφους, εξήρε τη στάση των ιρλανδών πολιτών. Δήλωσε μάλιστα, εντυπωσιασμένος από τη στάση και την κατανόηση που δείχνει ο χρηματοπιστωτικός τομέας και προσέθεσε ότι, ακόμη και ο οδηγός ταξί που πήρε από το αεροδρόμιο για την πρωτεύουσα της χώρας, του φάνηκε «πάρα πολύ ενημερωμένος».

«Πιστεύω ότι είναι καλό σημάδι που δείχνει ότι έχει ανοίξει η συζήτηση», είπε, επιχειρώντας να «πουλήσει» με το γνωστό τρόπο το «κοστουμάκι» της επώδυνης λιτότητας όπως κάνει παντού – της Ελλάδας, βεβαίως, συμπεριλαμβανομένης.

Είχε, όμως, κάνει τους υπολογισμούς του χωρίς τον… ξενοδόχο, ο οποίος στη συγκεκριμένη περίπτωση ονομαζόταν Βίνσεντ Μπράουν. Πρόκειται για έναν μαχητικό δημοσιογράφο, γνωστό από τηλεοπτικές εκπομπές, στις οποίες συνηθίζει να στριμώχνει τους πολιτικούς καλεσμένους του, απορρίπτοντας την ξύλινη επιχειρηματολογία τους… Ο Μπράουν, λοιπόν, πήρε το λόγο και ζήτησε από τον Μαζούχ να πει περισσότερα για το διάλογό του με τον οδηγό του ταξί.

«Ο οδηγός σας είπε πόσο επιφυλακτικός είναι ο ιρλανδικός λαός σε ό,τι αφορά την απαίτηση να πληρώνει εκατομμύρια δισ ευρώ για χρέη, για τα οποία δεν έχει καμία σχέση; Και τούτο κυρίως για τη διασφάλιση της φερεγγυότητας των ευρωπαϊκών τραπεζών; Και αν ο οδηγός έθετε αυτό το ερώτημα, ποια θα ήταν η απάντησή σας;» Αμέσως παρενέβη πυροσβεστικά ο εκπρόσωπος Τύπου της ΕΚΤ που ζήτησε από το δημοσιογράφο να κάνει αμέσως και τη δεύτερη ερώτησή του και να δώσει πίσω το μικρόφωνο. Ο Μπράουν αρνήθηκε, για να είναι σίγουρος ότι θα έχει συγκεκριμένη απάντηση από τον Μαζούχ, ο οποίος ήδη μάλλον είχε μετανιώσει για το παράδειγμα με τον οδηγό ταξί…

Ωστόσο, επιχείρησε να απαντήσει με περίπλοκη επιχειρηματολογία σε συνδυασμό ξύλινης, τεχνοκρατικής γλώσσας, «συνθετότητας του σύγχρονου κόσμου» και ολίγη από κατανόηση προς το λαό που υποφέρει. Κι έκλεισε με την εξής φράση: «Η απόφαση δεν ήταν εύκολο να παρθεί, αλλά αυτή ήταν η απόφαση που πήραμε».

Ο Μαζούχ αναφερόταν στην απόφαση διάσωσης της Anglo Irish Bank, της οποίας το κόστος διάσωσης υπολογίζεται στα 30 δισ. Η τράπεζα κατέρρευσε λόγω τοξικών ομολόγων που κατείχαν ιδιώτες πιστωτές. Σήμερα έχει διαλυθεί, υφίσταται υπό την ονομασία IRBC, δεν έχει πλέον πελάτες, αλλά το ιρλανδικό κράτος συνεχίζει να πληρώνει τους πιστωτές της για να «μην υπάρξει χρηματοπιστωτική έκρηξη στο Δουβλίνο».

Ο Μπράουν δεν ικανοποιείται από την απάντηση του Μαζούχ και τον ρωτά γιατί ο ιρλανδικός λαός πρέπει να πληρώνει για μια νεκρή τράπεζα – «μπορείτε να εξηγήσετε αυτή την κατάσταση στον οδηγό του ταξί;» Ο Μαζούχ αγνοεί τη νέα ερώτηση και ο Μπράουν τον αποτελειώνει: «Απαιτείτε πληρωμές όχι προς όφελος του ιρλανδικού λαού, αλλά προς όφελος των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών θεσμών. Δώσατε μια απάντηση που δεν απαντούσε στην ερώτηση, που δεν θα ικανοποιούσε ούτε τον οδηγό του ταξί ούτε τον ιρλανδικό λαό!».

Μερικά συμπεράσματα από τη διδακτική μικρή ιστορία: Το πόσο σαθρή είναι η επιχειρηματολογία των δήθεν «εμπειρογνωμόνων» της Τρόικας. Το πόσο σημαντικός μπορεί να είναι ο ρόλος επίμονων δημοσιογράφων, που ζητούν ουσιαστικές απαντήσεις στις ερωτήσεις τους. Το πόσο διαφορετικά θα ήσαν τα πράγματα αν τη στάση του Μπράουν, μια στάση πολιτική, «ασεβή» προς τους δήθεν επαΐοντες, είχαν υιοθετήσει οι κυβερνώντες των χωρών που δέχονται τις επισκέψεις ΔΝΤ, Κομισιόν, ΕΚΤ. Αν απαιτούσαν, δηλαδή, αυτοί που έχουν την ευθύνη της χώρας, οι εκλεγμένοι (και όχι οι δοτοί) πολιτικοί, να δοθεί έμφαση σε πολιτικές που ευνοούν την αλληλεγγύη, την ανάπτυξη, την απασχόληση και όχι τις αγορές, τις τράπεζες, την κερδοσκοπία, όπως επέλεξαν οι κυβερνήσεις Παπανδρέου και Παπαδήμα. Να σταθούν, δηλαδή, στο πλευρό των πολιτών και της κοινωνίας, όπως έκανε ο Μπράουν, και όχι σε εκείνο των Μέρκελ, Σαρκοζί και λοιπών…

]]> http://www.renadourou.gr/index.php/2012/02/arthra-143/feed/ 0 http://www.renadourou.gr/index.php/2012/01/announcements-120/ http://www.renadourou.gr/index.php/2012/01/announcements-120/#comments Mon, 30 Jan 2012 10:03:44 +0000 Ρένα Δούρου http://www.renadourou.gr/?p=7971

Αποσπάσματα συνέντευξης Ρένας Δούρου, μέλους της Πολιτικής Γραμματείας, υπεύθυνης Ευρωπαϊκής Πολιτικής Συνασπισμού, στο ραδιοσταθμό «Στο Κόκκινο», στους δημοσιογράφους Δ. Κουκλουμπέρη και Κ. Σαββόπουλο:

• Για τα γερμανικά σχέδια εκ νέου περιστολής της εθνικής κυριαρχίας μέσω αυξημένου δημοσιονομικού ελέγχου:

Να θυμηθούμε καταρχήν την αντιμετώπιση εκείνων που μόλις πριν από λίγους μήνες έθεταν το θέμα επιτροπείας: τους κατηγορούσαν για κινδυνολογία και λαϊκισμό. Και το τελευταίο 24ωρο διαπιστώνουμε αμηχανία των δημοσιογράφων μεγάλων ΜΜΕ και υποβάθμιση στις δηλώσεις των κυβερνητικών στελεχών. Παρά τις προσπάθειες του Βερολίνου χθες να υποβαθμίσει το θέμα, είναι βέβαιο ότι τέτοιες βλέψεις υφίστανται. Πρόκειται για αυτό που έχουμε, στο ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΕΑ, επισημάνει εδώ και καιρό. Ότι δηλαδή πλέον στην κρίση την οικονομική επικάθεται και σοβαρή κρίση δημοκρατίας. Περιστέλλονται δικαιώματα των λαών, στην Ελλάδα και την Ιταλία ήλθαν στην εξουσία μη εκλεγμένοι πρωθυπουργοί, στην Ισπανία και την Πορτογαλία οι πολίτες ψήφισαν κόμματα που είχαν δεσμευθεί προεκλογικά ότι θα ακολουθήσουν την ίδια πολιτική λιτότητας… Τώρα έχουμε, αν τελικά επαληθευθούν οι σχεδιασμοί, άλλο ένα βήμα στην κατεύθυνση μείωσης της εθνικής κυριαρχίας. Σήμερα της Ελλάδας, αύριο άλλων δημοσιονομικά άτακτων χωρών. Θα έλεγα ότι μοιάζει με ένα κατήφορο που δεν έχει τέλος.
Απέναντι σε αυτούς τους σχεδιασμούς γίνεται έτσι επιτακτική η ανάγκη οι κοινωνίες, οι λαοί να αντιδράσουν, να αγωνιστούν, να αντισταθούν, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο κατά της δημοκρατικής υποχώρησης. Η οποία δεν θα είναι συγκυριακή, υπονομεύει κεκτημένα δεκαετιών σε εθνικό επίπεδο αλλά και όσα είχαν κατακτηθεί με πολλούς αγώνες και σε ευρωπαϊκό. Οι λαοί και οι κοινωνίες θέλω να πιστεύω ότι δεν έχουν πει την τελευταία τους λέξη.

• Για το όψιμο και υποκριτικό ενδιαφέρον της ηγεσίας της Ε.Ε. για την απασχόληση και την ανάπτυξη κατά την αυριανή σύνοδο κορυφής που θα θεμελιώσει τη δημοσιονομική πειθαρχία και τη λιτότητα:

Δεν πρόκειται απλά για αντίφαση αλλά για συνειδητή μεθόδευση αποπροσανατολισμού των ευρωπαίων πολιτών. Μετά από δεκάδες συνόδους κορυφής και Γιούρογκρουπ σε αυτούς τους 24 μήνες πρωτοφανούς κρίσης, την εβδομάδα που πέρασε η κ. Μέρκελ πέρασε σε μια επικοινωνιακή αντεπίθεση, βάζοντας για πρώτη φορά στα χείλη της τις λέξεις «ανάπτυξη» και «απασχόληση». Μεταξύ άλλων είπε ότι πρέπει να αλλάξει και το εργατικό δίκαιο πανευρωπαϊκά και μάλιστα προς όφελος των νέων ευρωπαίων. Η αυριανή σύνοδος στις Βρυξέλλες λοιπόν χρησιμοποιεί φραστικά τα θέματα της ανάπτυξης και της απασχόλησης αλλά απλά για επικοινωνιακούς λόγους. Χαρακτηριστικό μάλιστα της μικρής σημασίας που δίνεται στην ανάπτυξη και την απασχόληση είναι και το γεγονός ότι όσα μέτρα έχουν διαρρεύσει, δεν συνοδεύονται από τους ανάλογους πόρους ώστε να είμαστε σίγουροι ότι δεν πρόκειται για κουβέντες του αέρα… Πρόκειται λοιπόν για τη χρυσόσκονη με την οποία οι Μέρκελ, Σαρκοζί και οι λοιποί ηγέτες της ΕΕ επιχειρούν να πασπαλίσουν τα πολύ σκληρά, για τους ευρωπαίους πολίτες, μέτρα που περιλαμβάνει το γερμανικής έμπνευσης δημοσιονομικό σύμφωνο. Ακριβώς οι λεπτομέρειες αυτού του συμφώνου της δρακόντειας δημοσιονομικής πειθαρχίας, με τις κυρώσεις, την επέμβαση στα εσωτερικά των χωρών αναφορικά με τους προϋπολογισμούς τους, θα συζητηθούν αύριο ενόψει της υπογραφής του συμφώνου στη σύνοδο που θα διεξαχθεί στις αρχές Μαρτίου.
Αυτό το διακρατικό σύμφωνο καταργεί κάθε μορφή του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου και συνιστά ταφόπλακα στις διεκδικήσεις των λαών. Είναι μάλιστα ενδεικτικό ότι η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων διοργανώνει σήμερα στις Βρυξέλλες Ημέρα Δράσης κατά του συμφώνου που ενισχύει τη λιτότητα. Μάλιστα η γενική γραμματέας της Συνομοσπονδάις, Μπερναντέτ Σεγκόλ δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει να επιβάλλει μέτρα που δεν λειτουργούν, που βυθίζουν τις χώρες βαθύτερα στη κρίση και φτωχοποιούν όλο και περισσότερο κόσμο».
Να σας θυμίσω εδώ ότι οι άνεργοι στη χώρα μας πλησιάζουν πια το ένα εκατομμύριο, ότι στην Ισπανία έχουν περάσει τα πέντε εκατομμύρια και ότι στη Γαλλία πλησιάζουν τα τρία εκατομμύρια… Και βέβαια σε όλες τις χώρες εκείνοι που πλήττονται περισσότερο από την ανεργία είναι οι νέοι. Και οι νέοι δεν έχουν τίποτε να περιμένουν από την αυριανή σύνοδο.

• Για την υποκριτική απόφαση μη ένταξης της ελληνικής περίπτωσης στην ημερήσια διάταξη της συνόδου της 30ης Ιανουαρίου:

Το γεγονός αυτό δείχνει πρόθεση να παρουσιαστεί η ελληνική περίπτωση αποκομμένη από ό,τι συμβαίνει σήμερα και επηρεάζει συνολικά την Ευρωζώνη, τον πυρήνα της, τη Γαλλία και την Ιταλία. Σε τούτο έχουν όμως συμβάλλει τα μέγιστα και οι έλληνες κυβερνώντες. Οι εκλεγμένοι, όπως ο κ. Παπανδρέου και οι μη εκλεγμένοι, όπως ο κ. Παπαδήμος. Να εμφανιστεί δηλαδή ότι πρόκειται για ελληνικό και όχι για ευρωπαϊκό πρόβλημα και να αποκοπεί από τις περιπτώσεις της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας ή της Ιρλανδίας. Όπως και με ό,τι ισχύει και προανέφερα για το θέμα της απασχόλησης, πρόκειται περί τεράστιας υποκρισίας. Διότι το πρόβλημα δεν είναι ελληνικό αλλά ευρωπαϊκό, συστημικό. Κάτι που ακόμη και σήμερα, 24 μήνες μετά, αρνούνται να το παραδεχθούν οι ευρωηγεσίες.
Εντωμεταξύ στην Ελλάδα είμαστε οι πρώτοι που πληρώνουμε το κόστος μιας ιδεολογικής εμμονής. Σήμερα το ζούμε εντονότερα με το πολύ κρύο, ενώ διεθνή μέσα, όπως η επιθεώρηση Lancet ή ο Γκάρντιαν, κάνουν λόγο για ανθρωπιστική κρίση, με άστεγους συμπολίτες μας να αναζητούν στέγη και τροφή στις παγωμένες γωνιές της Αθήνας. Νεοέλληνες, λοιπόν, νεόπτωχοι και νεοάστεγοι.
Την ίδια στιγμή στην κορυφή της εξουσίας, η εκτρωματική κυβέρνηση του μη εκλεγμένου πρωθυπουργού Παπαδήμου, και επιμένω σε αυτό, γιατί η κρίση της δημοκρατίας είναι εξίσου σημαντική με την κρίση της οικονομίας, καθώς δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη και απασχόληση μέσα σε αυταρχικό πλαίσιο διακυβέρνησης, επιμένει να συζητά – γιατί δεν μπορώ να πω σοβαρά ότι διαπραγματεύεται – με την Τρόικα τους όρους της κοινωνικής χρεοκοπίας της χώρας. Δηλαδή της νέας δανειακής σύμβασης που θα αυξήσει τον αριθμό των πολιτών που θα σπρώχνονται για μερικά λαχανικά, θα αυξήσει τους νεοάστεγους και τους νεόπτωχους στα παγκάκια και θα δέσει την Ελλάδα στο άρμα της λιτότητας τουλάχιστον ως το 2010, με το χρέος να εξακολουθεί να βρίσκεται σε μη βιώσιμα όρια, αφού θα είναι 120% του ΑΕΠ, στο επίπεδο του 2009. Θα περάσει το δίκαιο για το χρέος μας στο αγγλικό δίκαιο και θα φέρει επαχθέστερα μέτρα.
Παρόλα αυτά είναι σίγουρο ότι το ελληνικό ζήτημα θα συζητηθεί παρασκηνιακά. Κυρίως το θέμα του κουρέματος του χρέους και της νέας δανειακής σύμβασης. Αλλά οι διαρροές από ξένους δημοσιογράφους δεν είναι καθόλου καθησυχαστικές.

•Αναφορικά με το ρόλο κομπάρσου που παίζει το Παρίσι έναντι του Βερολίνου:

Αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη η γερμανίδα καγκελάριος ουσιαστικά χειρίζεται μόνη της τα ζητήματα της κρίσης. Αναφέρθηκα ήδη στην επικοινωνιακή αντεπίθεσή της, καθώς συνάντησε την εβδομάδα που πέρασε την κ. Λαγκάρντ, τον κ. Μπαρόζο, τον κ. βαν Ρομπέι και τον κ. Ραχόι και έδωσε συνέντευξη σε μεγάλες ευρωπαϊκές εφημερίδες. Ο κ. Σαρκοζί, ειδικά μετά από την υποβάθμιση του Παρισιού από τον οίκο Standard & Poor’s, είναι πολύ αποδυναμωμένος. Οι όποιες διαφοροποιήσεις του γάλλου υπουργού Οικονομικών Φρανσουά Μπαρουάν δεν αφορούσαν στην ουσία αλλά στην απόχρωση. Το Παρίσι στη συγκεκριμένη συγκυρία παίζει το ρόλο του κομπάρσου. Μάλιστα χθες έγινε γνωστό ότι η κ. Μέρκελ θα πάρει μέρος στην προεκλογική εκστρατεία του κ. Σαρκοζί. Αυτός είναι ίσως κι ένας τρόπος να τον ευχαριστήσει για την υποστήριξή του στα θέματα της κρίσης και την υποχώρησή του σε όλα.
Να θυμίσω εδώ ότι μέχρι σήμερα κανένα από τα αιτήματα του Παρισιού – για τα ευρωομόλογα, για την αλλαγή του ρόλου της ΕΚΤ – δεν έγινε δεκτό από το Βερολίνο που λέει «όχι» σε όλα… Επομένως αποκλείεται να περιμένουμε ουσιαστική διαφοροποίηση της γαλλικής πλευράς. Ως σήμερα η διαφοροποίηση είναι σε δελτία Τύπου και δηλώσεις, με την υπαναχώρηση να έρχεται μερικές ώρες μετά…

•Σχετικά με την ανάγκη δημιουργίας ενιαίου μετώπου των χωρών του νότου κατά της πολιτικής δημοσιονομικής πειθαρχίας και λιτότητας:

Να θυμίσω εδώ ότι όταν ο κ. Παπανδρέου περιφερόταν σε διάφορα διεθνή φόρα το 2010 όταν ήδη η χώρα είχε μπει στο ΔΝΤ, μια από τις βασικές θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ ήταν ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να επιδιώξει τη σύσταση μετώπου των χωρών του νότου, των περιβόητων «pigs», των «γουρουνιών», αν θυμάστε, κατά της πολιτικής λιτότητας και δημοσιονομικής πειθαρχίας, που μας είχαν επιβάλλει Γερμανία και Γαλλία. Τότε οι κ.κ. Παπανδρέου και Παπακωνσταντίνου, θεωρώντας ότι η κοινωνία είναι διεφθαρμένη, ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι τεμπέληδες και ότι θα πρέπει να πληρώσουμε μέχρι το τελευταίο ευρώ το χρέος, περιφέρονταν στα φόρα και στα διεθνή τηλεπαράθυρα, διαβεβαιώνοντας ότι η Αθήνα θα αποπληρώσει το σύνολο των χρεών της. Η Αθήνα θα μπορούσε λοιπόν να επιδιώξει σύσταση μετώπου των κυβερνήσεων χωρών του νότου κατά της πανευρωπαϊκής πολιτικής λιτότητας και δημοσιονομικής πειθαρχίας. Τώρα για να γίνει τούτο, γιατί η πρόταση αυτή παραμένει όσο ποτέ επίκαιρη, απαραίτητη προϋπόθεση θα ήταν να μπει τέλος το συντομότερο δυνατόν στην εκτρωματική, μη εκλεγμένη κυβέρνηση Παπαδήμου και να δημιουργηθεί ένας Νέος Συνασπισμός Εξουσίας, που θα έπαιρνε τις σχετικές πρωτοβουλίες, αφού καταργούσε πρώτα τις μνημονιακές πολιτικές.
Μέχρι τότε και πέραν αυτού, συνεργασία μπορεί να υπάρξει στο επίπεδο των συνδικάτων αλλά και στο επίπεδο των αριστερών κομμάτων – κάτι που ήδη γίνεται, μέσα από τη λειτουργία του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς και στα εθνικά κοινοβούλια των κομμάτων που μετέχουν σε αυτό και στην ευρωβουλή. Να πω εδώ ότι το ΚΕΑ στη διάρκεια των δύο ετών που διαρκεί η κρίση, έχει καταθέσει λεπτομερείς προτάσεις για την υπέρβασή της. Προτάσεις που δίνουν έμφαση και στο ζήτημα της δημοκρατίας για όλη την Ευρώπη και έρχονται σε ρήξη με το σημερινό μοντέλο καθώς αναφέρονται στην ακύρωση των μνημονιακών πολιτικών λιτότητας, τη διαγραφή του επαχθούς χρέους, την αλλαγή του ρόλου και της αποστολής της ΚΤΕ προκειμένου να δανείζει με μηδενικούς τόκους στα κράτη, αλλά και στην αναθεώρηση των ευρωσυνθηκών στην κατεύθυνση ακύρωσης των κριτηρίων «σταθερότητας», η οποία σήμερα τινάζει στον αέρα την ευρωζώνη και την ΕΕ, ακύρωσης των κριτηρίων λοιπόν για τον πληθωρισμό, το χρέος, το έλλειμμα. Τα κριτήρια αυτά πρέπει να αντικατασταθούν με κριτήρια για την απασχόληση, την ανάπτυξη, για να ανοίξει ο δρόμος για τις δημόσιες επενδύσεις. Γιατί όπου υποχωρούν οι δημόσιες επενδύσεις, δεν μπορούν να αντικατασταθούν από τις ιδιωτικές επενδύσεις ή την ιδιωτική κατανάλωση.

Της Ρένας Δούρου, Δημοσιεύθηκε στο Modern Diplomacy / www.presscode.gr, 24 Ιανουάριου 2012

Τη νέα αμυντική στρατηγική των ΗΠΑ για την επόμενη 10ετία παρουσίασε στις 5 Ιανουαρίου ο πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα, από το Πεντάγωνο. Μείωση του αριθμού των δυνάμεων, αναδιάρθρωση των πεδίων ενδιαφέροντος με έμφαση στην περιοχή Ασίας – Ειρηνικού, εγκατάλειψη του δόγματος των δύο παράλληλων πολέμων, είναι μερικά από τα βασικά σημεία του αμυντικού δόγματος. Το δόγμα αυτό συνιστά τα πρώτα βήματα των ΗΠΑ στον κόσμο της μετά από την 11η Σεπτεμβρίου 2001, περιόδου και αξίζει να σημειωθεί ότι μειώνεται το αμερικανικό ενδιαφέρον για την Ευρώπη, που βρίσκεται πίσω από τις περιοχές Ασίας – Ειρηνικού, Μέσης Ανατολής ή Βόρειας Αφρικής. Κεντρικό ρόλο καλείται να παίξει ένα νέο ΝΑΤΟ με τη μορφή μιας «smart defense» – χαρακτηρισμός που ήδη χρησιμοποιείται από τον γ.γ. της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, Άντερς Φογκ Ράσμουσεν.

Η νέα αυτή προσέγγιση έγινε απαραίτητη κυρίως για δύο λόγους. Καταρχήν, και τούτο είναι και το σημαντικότερο, λόγω της σοβαρής οικονομικής κρίσης που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ, μετά από την κρίση του 2008 (ας μη ξεχνάμε ότι τον περασμένο Αύγουστο για πρώτη φορά από το 1945 ο οίκος αξιολόγησης Standard & Poor’s υποβάθμιζε την αμερικανική οικονομία). Το δεδομένο αυτό, που οδηγεί σε σοβαρές περικοπές τον προϋπολογισμό, σε συνδυασμό με την κρατική εξυπηρέτηση υποχρεώσεων (σε ό,τι αφορά συντάξεις και την παροχή υπηρεσιών υγείας στο πλαίσιο προγραμμάτων όπως το Medicaid και το Medicare) που αφορούν στη γενιά των babyboomers (εκείνων που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν την περίοδο 1946 ως 1964), συνεπάγεται σοβαρότατη επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών των ΗΠΑ, σε βαθμό που πλέον δεν θα είναι δυνατό να ασκούν την παρεμβατική εξωτερική πολιτική που ασκούσαν ως σήμερα. Δηλαδή την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου και εκείνη που ακολούθησε μετά από την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Πρόκειται για τη θέση που αναπτύσσει στο βιβλίο του The Frugal Superpower (Public Affairs, 2010) ο καθηγητής Michael Mandelbaum. Χαρακτηριστικό και το γεγονός ότι πριν από λίγο καιρό ο τότε επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου, ναύαρχος Μάικ Μιούλεν έλεγε ότι το ίδιο το χρέος των ΗΠΑ συνιστά τη σοβαρότερη βραχυπρόθεσμη απειλή για την εθνική ασφάλεια. Υπολογίζεται ότι την επόμενη 10ετία ο αμυντικός προϋπολογισμός θα μειωθεί κατά 500 δις δολάρια…
Ο δεύτερος λόγος που κατέστησε απαραίτητη την αλλαγή του αμυντικού δόγματος των Αμερικανών ήταν η ανάγκη για μετάβαση στην, μετά τους πολέμους σε Ιράκ (πλήρης απόσυρση το 2011) και Αφγανιστάν (όπου η αποχώρηση θα ολοκληρωθεί σε δύο χρόνια), περίοδο, με οργανωμένο τρόπο. Και τούτο μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από την προκλητικότητα του Ιράν, την κάθε άλλο παρά μετριοπαθή στάση της Κίνας, τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αλλά και τις νέες απειλές στον κυβερνοχώρο και το διάστημα.

Σήμερα λοιπόν, που η επιστροφή στην οικονομική ευημερία της χώρας θεωρείται από την Ουάσινγκτον ζωτικής σημασίας στρατηγική επένδυση, το νέο αμυντικό δόγμα δίνει σημασία στη ζώνη Ασίας – Ειρηνικού, με επίκεντρο την Κίνα. Το Πεκίνο, που είναι εταίρος και ανταγωνιστής, αποτελεί την κορυφαία πρόκληση για τις ΗΠΑ. Στο επίκεντρο πάντως εξακολουθεί να παραμένει η περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής, με βασικά σημεία αναφοράς την ασφάλεια του Ισραήλ και την απειλή που θεωρεί η Ουάσινγκτον ότι συνιστά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η ισλαμιστική απειλή παραμένει ενεργή, κυρίως στο Πακιστάν, στο Αφγανιστάν, την Υεμένη, τη Σομαλία καθώς και τη Νότιο Ασία και τη Μέση Ανατολή. Να σημειωθεί ότι μεταξύ των απειλών δεν συγκαταλέγονται η Βενεζουέλα ή η Κούβα. Επίσης, σύμφωνα με το νέο δόγμα, αποτελεί παρελθόν η παράλληλη διεξαγωγή πολέμων σε δύο μέτωπα. Πλέον ο στόχος είναι η διεξαγωγή μιας βασικής επιχείρησης κι ενδεχομένως, μιας δευτερεύουσας, μικρότερης εμβέλειας. Τέλος, μειώνεται αλλά διατηρείται η δυνατότητα πυρηνικής αποτροπής.
Το γεγονός ότι το ενδιαφέρον των ΗΠΑ στρέφεται σαφώς στην περιοχή Ασίας – Ειρηνικού και τους ντόπιους συμμάχους τους (όπως είναι η Ιαπωνία, η Νότιος Κορέα) και άλλες δυνάμεις – κλειδιά, όπως η Αυστραλία αλλά και η Ινδία (που πρόσφατα αγόρασε εξοπλισμό από τις ΗΠΑ), στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του Πεκίνου, σηματοδοτεί με τον πιο επίσημο τρόπο την ανακατάταξη των πεδίων του αμερικανικού ενδιαφέροντος, με την Ευρώπη να υποβαθμίζεται αισθητά. Είναι άλλωστε ενδεικτικό ότι αναφέρεται μετά από όλες τις χώρες της Ασίας – Ειρηνικού ενώ δεν γίνεται καμία ονομαστική αναφορά σε ευρωπαϊκή χώρα, ούτε καν στην «ειδική σχέση» των ΗΠΑ με τη Βρετανία.
Η Ουάσινγκτον θέτει ως προτεραιότητά της το ΝΑΤΟ (για «πολλαπλασιαστή ισχύος» έκανε λόγο ο Ομπάμα), το οποίο μπορεί να αλλάξει μετά από την αποχώρηση από το Αφγανιστάν και αναμένει από τους Ευρωπαίους να συνδράμουν σημαντικά στο «στρατηγικό βάρος», χωρίς όμως κάποιο αντάλλαγμα στο επίπεδο του πολιτικού ελέγχου της Συμμαχίας, το οποίο μονοπωλούν μέχρι σήμερα… Με άλλα λόγια, το μήνυμα είναι σαφές: οι ΗΠΑ αποδεσμεύονται από την Ευρώπη, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική.
Τελευταία παρατήρηση: μπορεί να μειώνονται οι στρατιωτικές δυνάμεις λόγω των οικονομικών δυσκολιών ωστόσο η βούληση της Ουάσινγκτον για ηγεμονεύοντα ρόλο παραμένει. Και για το σκοπό αυτό οι στρατιωτικές δαπάνες, που σήμερα αποτελούν το 40% των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών, θα παραμείνουν κολοσσιαίες. Τούτο σημαίνει ότι ο αμερικανικός αμυντικός προϋπολογισμός (530 δις δολάρια το 2012) θα συνεχίσει να υπερβαίνει εκείνους των δέκα χωρών που έχουν τις μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες, ως εγγύηση της δυνατότητας ηγεμόνευσης…

Της Ρένας Δούρου, Δημοσιεύθηκε στην ηλεκτρονική εφημερίδα Ελεύθερη Ζώνη, 17 Ιανουαρίου 2011

Είναι γνωστή η ρήση ότι μπορεί τα νούμερα να ευημερούν ωστόσο οι άνθρωποι, πίσω από αυτά, δυστυχούν. Στην περίπτωση της χώρας μας ωστόσο τα μαύρα, κατάμαυρα νούμερα ταυτίζονται με την καταχνιά που έχει πλακώσει σήμερα την ελληνική κοινωνία, κάνοντας εξαιρετικά επίκαιρο το πραγματικό (και όχι εκβιαστικό όπως αυτά που θέτουν οι κρατούντες, Παπαδήμος σήμερα, Παπανδρέου χθες) το δίλημμα: χρεοκοπούμε ή σωζόμαστε.

Όλα δυστυχώς δείχνουν ότι συνειδητά η εκτρωματική κυβέρνηση του μη εκλεγμένου Λουκά Παπαδήμου, με τη στήριξη ΠΑΣΟΚ, ΝΔ και ΛΑΟΣ, έχει επιλέξει να χρεοκοπήσουμε αφού εφαρμόζει με επιμέλεια τη συνταγή που φτωχοποιεί και εξαθλιώνει την κοινωνία μας με απίστευτα ραγδαίους ρυθμούς.

Τις τελευταίες ημέρες είδαν το φως της δημοσιότητας έρευνες που μέχρι σήμερα αφορούσαν χώρες του τρίτου κόσμου. Οι διαπιστώσεις τους είναι καταπέλτης: η ανεργία διογκώνεται αλματωδώς, πλήττοντας κυρίως νέους και γυναίκες ενώ το φαινόμενο της φτώχειας εξαπλώνεται ραγδαία, την ώρα που πολλές οικογένειες και ελληνικά νοικοκυριά δεν μπορούν πλέον να αντεπεξέλθουν ούτε στις βασικές τους ανάγκες… Σύμφωνα λοιπόν με τα στοιχεία την Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, που αφορά στις συνθήκες διαβίωσης – προσοχή εδώ – του… 2010, το 20,1% του πληθυσμού της Ελλάδας απειλείται από τη φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό, δηλαδή πρόκειται για 3.030.900 άτομα. Απειλούνται περισσότερο οι άνεργες γυναίκες, τα μονογονεϊκά νοικοκυριά με τουλάχιστον ένα παιδί, τα νοικοκυριά με έναν ενήλικο άνω των 65 ετών, τα νοικοκυριά με τρεις ή περισσότερους ενήλικους με παιδιά και τα παιδιά βρεφικής ηλικίας ως 17 ετών.

Την ίδια στιγμή η ανεργία παίρνει εφιαλτικές διαστάσεις: οι άνεργοι τον Οκτώβριο του περασμένου χρόνου ξεπέρασαν τις 903.000, με τους νέους, ηλικίας μέχρι 34 ετών να παραμένουν τα μεγάλα θύματα της κρίσης, γυρίζοντας την Ελλάδα στη δεκαετία του 1950! Τα πρόσφατα στοιχεία της Στατιστικής Αρχής καταγράφουν ανεργία 18,2% τον Οκτώβριο του 2011 έναντι 13,5% τον αντίστοιχο μήνα του 2010 ενώ το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ μιλά για “κραχ ανεργίας” τη χρονιά που μόλις ξεκίνησε, θεωρώντας ότι αυτή θα αγγίξει το 23%, αν συμπεριληφθεί και η εφεδρεία. Ωστόσο οι φόβοι είναι ότι στην πραγματικότητα το ποσοστό ανεργίας θα φτάσει το εφιαλτικό…. 28%, που σημαίνει 1.5 εκατομμύριο ανέργους ενώ αναφορικά με τους νέους θα εκτοξευθεί στο… 44%! Η δε παρατεινόμενη ύφεση (επί τέσσερα συνεχόμενα χρόνια, η Ελλάδα βιώνει τη χειρότερη ύφεση από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου πολέμου) ή η υποτονική ανάπτυξη θα δώσουν στην κατάσταση αυτή μόνιμο χαρακτήρα τουλάχιστον ως το 2014.

Αν σε αυτή την κατάσταση προσθέσει κανείς τις σαρωτικές αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, με τις προωθούμενες μεταρρυθμίσεις σχετικά με την κατάργηση του κατώτατου μισθού, την κατάργηση του 13ου και του 14ου, κ.α., τις επερχόμενες απολύσεις στο Δημόσιο (ως το 2015, 150 χιλιάδες εργαζόμενοι στη δημόσιο θα απολυθούν), που τροφοδοτούν το φαινόμενο των “εργαζόμενων φτωχών” (δηλαδή εκείνων δηλαδή που με περιστασιακές δουλειές ή κακοπληρωμένες, ανασφάλιστες δουλειές δεν καταφέρνουν να τα βγάλουν πέρα), αντιλαμβάνεται ότι δεν μιλάμε απλά για “κρίση”. Αλλά για ανθρωπιστική καταστροφή, με συνέπειες παρεμφερείς με εκείνης μεγάλης φυσικής καταστροφής. Με άλλα λόγια, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα ανθρωπιστικό τσουνάμι, πρωτόγνωρο για χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης…

Και πραγματικά δεν χρειάζεται καν να διαβάσουμε τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής υπηρεσίας ή του ΙΝΕ, για να αντιληφθούμε το μέγεθος της καταστροφής: όσοι δεν τη βιώνουμε ήδη στο πετσί μας, χάνοντας τη δουλειά μας ή βλέποντας το εισόδημά μας να μειώνεται δραστικά, δεν έχουμε παρά να ρίξουμε μια ματιά γύρω μας. Πλέον στα παγκάκια των ισχνών αθηναϊκών πάρκων κοιμούνται άστεγοι, που πλέον λόγω του κρύου αφήνουν εκεί και την τελευταία τους πνοή, ενώ οι στοές των κτιρίων στο κέντρο προσφέρουν κι αυτές πρόχειρο καταφύγιο σε όσους δεν έχουν που την κεφαλήν κλίναι – και ο αριθμός τους αυξάνεται με τρομακτικούς ρυθμούς, καθώς πλέον δεν πρόκειται για “περιθωριακές” περιπτώσεις.

Πλέον το περιθώριο παύει να είναι περιθώριο – έχει αρχίσει να καλύπτει όλο και μεγαλύτερα τμήματα της κοινωνίας. Και αυτό συνιστά την πολιτική επιλογή της κυβέρνησης Παπαδήμου, τη χρεοκοπία μας και όχι τη σωτηρία μας!

«Κουβεντιάζοντας» – 30 συγκλονιστικές συνεντεύξεις, σπάνιες φωτογραφίες και ντοκουμέντα

Θα μιλήσουν ο συνθέτης Νίκος Κατσαρός, ο δημοσιογράφος Αλέξανδρος Βέλλιος, η Ρένα Δούρου Σύμβουλος εκδόσεων, πολιτική αναλύτρια και η δημοσιογράφος Σοφία Βούλτεψη

Τετάρτη 18 Ιανουαρίου 2012 - 19.00 μ.μ
Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Μοσχάτου-Ταύρου
Κωνστ/λεως & Σολωμού, Μοσχάτο

Της Ρένας Δούρου, Δημοσιεύθηκε στο www.aixmi.gr, 15 Ιανουαρίου 2011

Παρακολουθώντας κανείς τα πολιτικά τεκταινόμενα σήμερα στη χώρα μας έχει την αίσθηση του déjà vu. Για πολλοστή φορά τίθεται από τους κρατούντες ένα ήδη γνωστό δίλημμα: «αν δεν αποδεχθείτε την οικονομική, κοινωνική, ανθρωπιστική καταστροφή που σας επιβάλλουμε, θα… καταστραφείτε!». «Ή αλλάζουμε ή βουλιάζουμε», «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα», «μνημόνιο ή χρεοκοπία», «μεσοπρόθεσμο ή τανκς» και βεβαίως «ευρώ ή δραχμή»: όλα τα ακούσαμε τους τελευταίους 24 μήνες.

Ωστόσο, η ειρωνεία είναι ότι σήμερα ισχύει πράγματι ένα δίλημμα, που σε αντίθεση με εκείνα που θέτουν οι κρατούντες, είναι πραγματικό, όχι εκβιαστικό: ή τους αφήνουμε να συνεχίσουν την πολιτική χρεοκοπίας μας ή τους ανατρέπουμε και σωζόμαστε! Γιατί μέχρι τώρα τα διλήμματα των κρατούντων δεν έχουν δύο «εναλλακτικά» σκέλη: ζητούν από τον ασθενή να επιλέξει αν θα πεθάνει από καρδιακή προσβολή ή από καρκίνο!

Και η σημερινή, αναντίστοιχη με το λαϊκό αίσθημα, κυβέρνηση του μη εκλεγμένου Λ. Παπαδήμου συνεχίζει και θα συνεχίσει προεκλογικά την ίδια τακτική, που οδηγεί σε φτωχοποίηση και περαιτέρω συντριβή των κοινωνικών δικαιωμάτων. Και τούτο για τους εξής λόγους. Πρώτον, η προεκλογική χρήση ενός διλήμματος υποτίθεται ότι θέτει με εμφατικό τρόπο τον ψηφοφόρο στη θέση εκείνου που έχει (δήθεν) τη δύναμη να επιλέγει μεταξύ δύο εναλλακτικών. Η απάντηση σε ένα δίλημμα δεν είναι μια απλή προσχώρηση σε ένα σύνθημα (π.χ. «Δικαιοσύνη», «ισότητα», «αλλαγή», κ.ά.) αλλά η συμμετοχή στα τεκταινόμενα. Δεύτερον, η «κρουστικότητα». Ένα διλημματικό σλόγκαν αποτελεί το όνειρο κάθε επικοινωνιακού επιτελείου: είναι σαφές, μπορεί να χρησιμοποιηθεί εύκολα σε όλη τη γκάμα των ΜΜΕ, και εντυπώνεται εύκολα στο μυαλό των πολιτών, είτε το αποδεχθούν είτε όχι… Επίσης, η πλευρά που το χρησιμοποιεί αναγκάζει τις υπόλοιπες να τοποθετηθούν επ’ αυτού. Τέλος, τρίτον, ένα εκφοβιστικό δίλημμα έχει πολλαπλάσιο αντίκτυπο από ένα «απλό». Έτσι, το δίλημμα «δραχμή ή ευρώ», που χρησιμοποιείται ήδη και θα χρησιμοποιηθεί κατά κόρον από την κυβερνητική μνημονιακή παράταξη ενόψει εκλογών, στόχο έχει να φοβίσει τον πολίτη, υποβάλλοντας του την αναγκαιότητα περισσότερων θυσιών προκειμένου να «παραμείνουμε στο ευρώ» πάση θυσία. Οι πρόσφατες δηλώσεις του πρωθυπουργού Παπαδήμου, της υπουργού Διαμαντοπούλου, του κυβερνητικού εκπροσώπου Καψή, της επιτρόπου Δαμανάκη, φανερώνουν του λόγου το αληθές. Έτσι, όπως δήλωσε ο ελέω τραπεζών πρωθυπουργός κ. Παπαδήμος, δεν υπάρχουν πλέον κοινωνικά κεκτημένα ούτε και κόκκινες γραμμές, αν πρόκειται για τη διάσωση της πατρίδας! Ιδού λοιπόν πώς διαγράφεται το δίλημμα: ή υποχωρείτε σε όλα ή καταστρέφεται η πατρίς!

Σήμερα που στην Ελλάδα τα ποσοστά ακραίας φτώχειας καλπάζουν, η κρουστικότητα του διλήμματος, όπως το θέτει το μνημονιακό στρατόπεδο, εξατμίζεται. Οι πάντες αντιλαμβάνονται ότι δεν πρόκειται περί διλήμματος αλλά περί ωμού, αναίσχυντου εκβιασμού, που δεν αφορά καν τη διάσωση της χώρας αλλά συγκεκριμένων συμφερόντων: του κεφαλαίου, των τραπεζών, των αγορών!

Σήμερα, μετά από δύο χρόνια κρίσης, τέσσερα χρόνια συνεχούς ύφεσης, κράχ ανεργίας (πάνω από 20%), διάλυσης των κοινωνικών παροχών, συρρίκνωσης μισθών και συντάξεων, χιλιάδων λουκέτων σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα πραγματικό δίλημμα: ή συνεχίζουμε την ίδια αδιέξοδη πολιτική ή εφαρμόζουμε μια εναλλακτική πολιτική που θα βγάλει τη χώρα από την κρίση και θα κινηθεί προς ενός νέου τύπου ανάπτυξη, στην κατεύθυνση των κοινωνικών αναγκών.

Όντως οι πολίτες καλούνται να απαντήσουν σε ένα δίλημμα, που όμως δεν τίθεται με τους όρους του μνημονίου αλλά με τους όρους της βαθιά λαβωμένης κοινωνίας. Εκείνους του ενός εκατομμυρίου ανέργων, των χιλιάδων νέων που πρέπει να μεταναστεύσουν για να βρουν δουλειά, των χιλιάδων μικρομεσαίων εμπόρων που καταστράφηκαν, των συνταξιούχων που στα στερνά τους πρέπει να επιλέξουν αν θα αγοράσουν φάρμακα ή φαγητό, των νεαρών μητέρων που βιώνουν στο πετσί τους την κατάρρευση των υποδομών (όπως οι βρεφονηπιακοί σταθμοί), κοκ.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η Αριστερά δεν καλείται απλά να δώσει «άλλη μία» μάχη, αλλά τον κρίσιμο αγώνα για να γυρίσει σελίδα η χώρα. Στα ψευτοδιλήμματα και τους εκβιασμούς της κυρίαρχης, καθεστωτικής λογικής, ας απαντήσουμε δίνοντας δύναμη στην Αριστερά των προτάσεων, οι οποίες σπάνε το φαύλο κύκλο της λιτότητας – ύφεσης – χρέους.

- Για την αναδιανομή του παραγόμενου πλούτου, ώστε την κρίση να την πληρώσουν αυτοί που την δημιούργησαν και να διαμορφωθεί ένα δίχτυ κοινωνικής προστασίας.

- Για ένα αναπτυξιακό πρόγραμμα με στόχο την ανάκαμψη της οικονομίας, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας και τον οικολογικό μετασχηματισμό της παραγωγής.

- Για διεθνείς συνεργασίες και συμμαχίες, με πρώτη επιδίωξη την ανατροπή της σημερινής αντίληψης του νεοφιλελεύθερου μοντέλου ευρωπαϊκής ενοποίησης, και για την επανίδρυση της ευρωπαϊκότητας στη λογική της ευρωπαϊκής συνεργασίας.

Αυτές οι προτάσεις είναι ο δρόμος της σωτηρίας έναντι της χρεοκοπίας των Παπαδήμου και λοιπών.

Της Ρένας Δούρου, Η Αυγή της Κυριακής, 8 Ιανουαρίου 2012

Οι απαρχές ενός χρονίζοντος προβλήματος και οι αφετηρίες της «γονιδιακά λαβωμένης» Κυπριακής Δημοκρατίας

HEINZ A RICHTER, Ιστορία της Κύπρου, τόμος πρώτος (1878 – 1949), μτφρ. Κ. Σαρρόπουλος, σελ. 806
HEINZ A RICHTER, Ιστορία της Κύπρου, τόμος δεύτερος (1950 – 1959), μτφρ. Χ. Παπαχρήστου, σελ. 1019

Είναι γνωστή η φράση του Ουίνστον Τσώρτσιλ σχετικά με τα Βαλκάνια, ότι δηλαδή έχουν την τάση να παράγουν περισσότερη ιστορία απ’ όση μπορούν να καταναλώσουν. Το ίδιο θα μπορούσε να ειπωθεί και για το «χρυσοπράσινο φύλλο το ριγμένο στο πέλαγο», την Κύπρο, η οποία από μόνη της συμπυκνώνει ολόκληρα κομμάτια που άπτονται της σύγχρονης ιστορίας της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής. Αποτελεί «τόπο» ανάλυσης, παράδειγμα εφαρμογής θεωριών διεθνών σχέσεων σχετικά με την επίλυση βαθιών και πολυεπίπεδων κρίσεων, σε συνδυασμό με τις επιδιώξεις και τα συμφέροντα μεγάλων δυνάμεων, από τον 19ο αιώνα έως σήμερα. Το μείγμα όλων αυτών εκρηκτικό αλλά και εξόχως περίπλοκο, για όλους ανεξαιρέτως τους δρώντες παράγοντες: τις δύο κυπριακές κοινότητες, τις μητέρες-πατρίδες, τις ηγέτιδες δυνάμεις, τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.

Ο Τζωρτζ Χιλ, το 1952, στο κεφαλαιώδες έργο του A history of Cyprus, έγραφε πως «όποιος θέλει να γίνει και να παραμείνει Μεγάλη Δύναμη στην Ανατολή πρέπει να έχει στα χέρια του την Κύπρο». Αυτό προτάσσει ο γερμανός ιστορικός Χάιντς Α. Ρίχτερ, στον πρώτο τόμο της δικιάς του Ιστορίας της Κύπρου, ένα έργο που αναμένεται να ολοκληρωθεί σε τέσσερις τόμους. Το εγχείρημά του έχει όλα τα εχέγγυα για να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την ιστορία του νησιού, για δύο λόγους: πρώτον, για το γεγονός ότι ο Ρίχτερ, που είναι βαθύς γνώστης της ελληνικής και της κυπριακής ιστορίας, καθώς και της βρετανικής παρεμβατικότητας, επέλεξε την αναλυτική χρονολογική εξιστόρηση της ιστορίας της Κύπρου, καταδεικνύοντας έτσι το πώς ένα καταρχήν κλασικό αποικιοκρατικό πρόβλημα μετατράπηκε με το πέρασμα του χρόνου σε διακρατική διένεξη (Ελλάδα/Κύπρος – Τουρκία), με σοβαρές διεθνείς παραμέτρους, σε μια από τις πιο «εκρηκτικές» περιοχές του κόσμου, τη λεκάνη της νοτιο-ανατολικής Μεσογείου. Δεύτερον, για την αποτελεσματική χρήση διασταυρούμενων πηγών, που προσφέρουν στο έργο πληρότητα, καθιστώντας παράλληλα την ανάγνωσή του ενδιαφέρουσα. Τούτο σημαίνει ότι ο Ρίχτερ «φωτίζει» από διαφορετικές οπτικές γωνίες τις στιγμές που καθόρισαν την κυπριακή ιστορία, με τέτοιο τρόπο ώστε ο αναγνώστης να έχει την αίσθηση ότι διαβάζει όχι κάποιο «στεγνό» ιστορικό σύγγραμμα αλλά ένα ιστορικό διήγημα, με πρωταγωνιστές/ήρωες που βρίσκονται αντιμέτωποι με εξελίξεις, κυπριακές μεν, οι οποίες ωστόσο τροφοδοτούνται από διεθνείς αντιθέσεις, στις οποίες τελικά εγγράφονται, ως αναπόσπαστο μέρος τους.

Έτσι, η κυπριακή ιστορία, ειδικά όπως την περιγράφει ο Ρίχτερ, ξεχωρίζει για δύο λόγους: καταρχήν λόγω της γεωστρατηγικής θέσης του νησιού και δεύτερον λόγω του γεγονότος ότι, σε αντίθεση με άλλα χρονίζοντα διεθνή ζητήματα, στην Κύπρο έπαιξαν ανέκαθεν πρωταγωνιστικό ρόλο όχι τόσο οι ιδέες ή τα κινήματα αλλά οι ισχυρές προσωπικότητες που τα ενσάρκωναν – και τούτο αφορά όλα τα μέρη, ελληνοκύπριους, τουρκοκύπριους, βρετανούς, αφορά προσωπικότητες πρώτης και δεύτερης τάξης, όλους σχεδόν όσοι είχαν κάποιου είδους παρέμβαση στα τεκταινόμενα του νησιού, από την εποχή της μετάβασης από την οθωμανική κυριαρχία στην αποικιακή βρετανική κτήση, έως σήμερα. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι τα πρόσωπα ήσαν εκείνα που καθόρισαν αποκλειστικά τις τύχες του νησιού: υφίσταται, και αυτό αναδεικνύεται από την εμπεριστατωμένη περιγραφή/ανάλυση του γερμανού ιστορικού, μια σχέση αλληλεπίδρασης των πρωταγωνιστικών προσωπικοτήτων με τη γεωστρατηγική θέση του νησιού.

Η τελευταία είναι αυτή που σε μεγάλο βαθμό έχει καταστήσει την Κύπρο, και συνακόλουθα το «κυπριακό» όπως το ξέρουμε σήμερα, ένα περίπλοκο, πολυεπίπεδο πρόβλημα, που συγκαταλέγεται μαζί με εκείνο του Κασμίρ ή και την ισραηλινο-παλαιστινιακή διένεξη στην κατηγορία των χρονιζόντων θεμάτων, τα οποία πλέον η διεθνής κοινότητα τείνει να αντιμετωπίζει ως «άλυτα», μέσω «ειδικών απεσταλμένων», «μέτρων δημιουργίας εμπιστοσύνης», «ενδιάμεσων λύσεων», κ.ο.κ.

Οι Βρετανοί αποικιοκράτες, που είχαν νοικιάσει το νησί από την οθωμανική αυτοκρατορία, στα τέλη του 19ου αιώνα, στο πλαίσιο του Μεγάλου Παιγνίου και της αντιπαράθεσής τους με την τσαρική Ρωσία, προκειμένου να εξασφαλίσουν την ασφαλή οδό προς τις Ινδίες, στις αρχές του 20ού αιώνα έκαναν κάποιες σκέψεις για παραχώρηση της Κύπρου στην Ελλάδα (σελίδες 164 έως το 198 του α’ τόμου), κυρίως λόγω της μετατροπής της Αιγύπτου σε προτεκτοράτο τους. Ωστόσο, η σημασία της Κύπρου θα επανέλθει στο προσκήνιο την εποχή του Ψυχρού πολέμου, όταν ο βρετανικός λέων είναι αναγκασμένος να οπισθοχωρήσει παντού, εγκαταλείποντας υπό την πίεση των αντι-αποικιοκρατικών κινημάτων (Ινδία, Παλαιστίνη, Αίγυπτος, κ.α.) τις κτήσεις του. Στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, η απώλεια της Αιγύπτου (ύστερα από την εθνικοποίηση το 1956 της διώρυγας του Σουέζ από τον Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ) σφραγίζει την τύχη της Κύπρου, καθώς το βρετανική επιτελείο θα την επιλέξει ως την καλύτερη και ασφαλέστερη λύση για την εγκατάσταση των βάσεών της, προκειμένου να ελέγχει την ανατολική Μεσόγειο.

Το έργο του Ρίχτερ ξεχωρίζει και λόγω της σφαιρικότητάς του, δηλαδή του γεγονότος ότι δεν περιορίζεται σε μια γεωπολιτική ανάλυση αλλά τη συνδυάζει με τις εξελίξεις στο εσωτερικό του νησιού, τον τρόπο δηλαδή που οι Βρετανοί, κυρίως από το 1949 και ύστερα, χρησιμοποίησαν την τακτική του «διαίρει και βασίλευε», προκειμένου να διατηρήσουν την επικυριαρχία τους σε μια τόσο κρίσιμης σημασίας περιοχή. Ο γερμανός ιστορικός, στους δύο πρώτους τόμους, εξετάζει το πώς, έως τις αρχές της δεκαετίας του 1950, η βρετανική κυβέρνηση απλά εκμεταλλευόταν τις υφιστάμενες διαφορές ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων, και το πώς, λόγω των εντάσεων που δημιούργησε ο Ψυχρός Πόλεμος μεταξύ των δύο στρατοπέδων (ΗΠΑ και Βρετανίας / ΕΣΣΔ και δορυφορικών κρατών), κυρίως μετά τη διεθνοποίηση του κυπριακού το 1954, μαζί με τις εσωτερικές αντιθέσεις χρησιμοποιεί εργαλειακά και το χαρτί της Τουρκίας, παραβιάζοντας τις συμφωνίες της Λοζάννης κι επαναφέροντας στο παιχνίδι την Άγκυρα. Ωστόσο, όπως εύστοχα παρατηρεί ο Ρίχτερ, το παιχνίδι αυτό, αν και αρχικά φάνηκε να ευνοεί το Λονδίνο, εντέλει του γύρισε μπούμερανγκ, καθώς πλέον δεν μπορούσε να αποφασίζει μόνο του για το κυπριακό, αλλά θα έπρεπε να παίρνει υπόψη του τις επιδιώξεις και τους στόχους της Άγκυρας. Το κυπριακό αρχίζει έτσι να αποκτά τις διαστάσεις της διεθνούς, πολύπλευρης και πολυεπίπεδης διένεξης που γνωρίζουμε σήμερα.

Παράλληλα, ο Ρίχτερ, με πολύ μαεστρία και με χρήση πλήθους πηγών (βιογραφιών, αυτοβιογραφιών, ιστορικών βιβλίων, κρατικών ντοκουμέντων, κ.ά.) περιγράφει και τον τρόπο με τον οποίο αυτό το πρόβλημα μεταξύ των δύο κοινοτήτων καταλήγει πρόβλημα μεταξύ των δύο μητέρων-πατρίδων. Ενδεικτικά, μπορεί να αναφερθεί η ίδρυση του Ανορθωτικού Κόμματος Εργαζόμενου Λαού, του ΑΚΕΛ (στον α’ τόμο η λεπτομερής περιγραφής της μετάβασης από ένα ΚΚΚ των 60 μελών στο νέο σχήμα), και ο τρόπος που το νέο κόμμα θα υιοθετήσει (β’ τόμος) τη θέση υπέρ της «ένωσης και μόνο ένωσης» με την Ελλάδα, ύστερα από την παρακίνηση/επιβολή του Νίκου Ζαχαριάδη, ο οποίος στα τέλη του 1948 οραματιζόταν «μια ελεύθερη Κύπρο σε μια ελεύθερη Ελλάδα». Ο γερμανός ιστορικός περιγράφει λοιπόν την εξέλιξη της κατάστασης μετά από τη λήξη του Εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα και τις συνέπειες στην κυπριακή πολιτική σκηνή, με έμφαση στις σχέσεις ΑΚΕΛ και της συντηρητικής εθναρχίας, φωτίζοντας παράλληλα το ρόλο του υπομνήματος του «Εθνικού Απελευθερωτικού Συνασπισμού» που υιοθέτησε το κόμμα τον Νοέμβριο του 1949 και απέστειλε στο Σ.Α. του Ο.Η.Ε., ανοίγοντας «μια νέα σελίδα στην ιστορία της Κύπρου, γιατί αποτέλεσε το πρώτο βήμα για τη διεθνοποίηση του προβλήματος» (σελ. 30, στο β’ τόμο).

Ταυτόχρονα, η μελέτη του Ρίχτερ δεν εστιάζει μόνο στο νησί: φωτίζει και τα τεκταινόμενα στη βρετανική πολιτική σκηνή, τον τρόπο που λαμβάνονται οι σχετικές αποφάσεις, υπό την πίεση του Τύπου αλλά και της κοινής γνώμης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η ιστορία του περιβόητου «ουδέποτε» του υφυπουργού Αποικιών του στέμματος, Χένρυ Χόπκινσον, στην ομιλία του στη Βουλή των Κοινοτήτων, στις 28 Ιουλίου του 1954. «Ορισμένα εδάφη της Κοινοπολιτείας ουδέποτε θα τύχουν πλήρους ανεξαρτησίας», δηλώνει, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων εντός κι εκτός Βουλής, εντός κι εκτός Βρετανίας. Στην Κύπρο αυτή θα ήταν η αφορμή για να καταγάγει ο Μακάριος την πρώτη του νίκη κατά της αποικιακής εξουσίας, μέσα από μια τεράστια συγκέντρωση που διοργάνωσαν ο ίδιος με το ΑΚΕΛ στις 22 Αυγούστου της ίδιας χρονιάς, με κεντρικό σύνθημα «Ένωση και μόνο Ένωση» (σελ. 180, β’ τόμος).

Εν κατακλείδι, το έργο του Ρίχτερ (αναμένονται ο γ’ τόμος για την περίοδο 1960-‘65 και ο δ’ έως το 1977) είναι πολύτιμο, γιατί η συνολική αντιμετώπιση του κυπριακού, από το 1878 και εντεύθεν, συμβάλλει στη χαρτογράφηση των αιτίων που το έχουν καταστήσει το δυσεπίλυτο, πολυεπίπεδο πρόβλημα που είναι σήμερα: πάνω στο υπέδαφος της αποικιοκρατίας έχουν προστεθεί η εθνοτική σύγκρουση των δύο κοινοτήτων, ο ελληνοκυπριακός (και αργότερα ελληνικός) αλυτρωτισμός, η ελληνοβρετανική διένεξη που θα μετεξελιχθεί σε τριμερή (μεταξύ Ελλάδας, Βρετανίας, Τουρκίας, με τις δύο τελευταίες να λειτουργούν σε ενιαίο μέτωπο). Ο β’ τόμος κλείνει με τις συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου, που ανοίγουν το δρόμο για την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας τον Αύγουστο του 1960. Ωστόσο, όπως παρατηρεί ο Ρίχτερ (σελ. 982), λόγω της δράσης της ΕΟΚΑ του Γρίβα (1955 – 1959), που έδωσε χαρακτηριστικά εμφυλίου στις αντιθέσεις των δύο κοινοτήτων, «η Κυπριακή Δημοκρατία ξεκινούσε την πορεία της με μια βαριά υποθήκη».

Δεν μπορεί κανείς παρά να αναμένει με ενδιαφέρον τους επόμενους τόμους, που θίγουν ακριβώς τη δύσκολη πορεία της γονιδιακά λαβωμένης Κυπριακής Δημοκρατίας.

Της Ρένας Δούρου, Η Κυριακάτικη Αυγή, 1 Ιανουάριου 2012

Από τη μια «ιστορική» σύνοδο στην άλλη

Τι κοινό έχουν οι Μέρκελ και Σαρκοζί, με τους αρτηριοσκληρωμένους σοβιετικούς ηγέτες; Την εμμονή τους σε λάθος ιδεολογήματα. Όπως εκείνοι οδήγησαν τελικά στην κατάρρευση την ΕΣΣΔ, έτσι και οι ευρωπαίοι, εμμένοντας στη δημοσιονομική πειθαρχία και τη λιτότητα, δεν καταστρέφουν μόνο οικονομικά την ΕΕ. Την οδηγούν στην απώλεια της ψυχής της.

Το 2011 θα καταγραφεί ως η χρονιά που το ευρωπαϊκό κοινό εγχείρημα απώλεσε τη δημοκρατική του νομιμοποίηση, προς όφελος της κερδοσκοπίας των αγορών και της ατιμωρησίας των τραπεζών, εν ονόματι ενός νεοφιλελεύθερου, μονεταριστικού δόγματος, που πλέον αυθαδιάζει απέναντι στις βασικές προϋποθέσεις της αστικής δημοκρατίας, που επιτάσσουν π.χ. ότι αυτός που φορολογεί τους πολίτες, καθορίζοντας τη μοίρα τους, και μάλιστα για δεκαετίες, κρίνεται με την ψήφο των πολιτών…
Οι κυβερνήσεις Παπαδήμου και Μόντι δεν είναι συγκυριακές – συνιστούν συμπτώματα της σοβαρής δημοκρατικής υποχώρησης της Ε.Ε., εφαρμόζοντας δρακόντεια λιτότητα, περιστέλλοντας κοινωνικά κεκτημένα, ενώ η κρίση διαχέεται στην Ευρωζώνη, με αποτέλεσμα η γαλλική Μοντ να φιλοξενεί αφιερώματα του τύπου: «Η πρόβλεψη του τέλους του ευρώ δεν είναι πια ταμπού» (7 Δεκεμβρίου).
Η στρατηγική αποτυχία των πολιτικών λιτότητας (που πρωτοεφαρμόστηκαν στο πειραματόζωο που λέγεται «Ελλάδα») διαπιστώνεται και στην αποτυχία πώλησης γερμανικών ομολόγων, στα τέλη Νοεμβρίου, δείγμα ότι η γερμανική οικονομία «ξεφουσκώνει», αντιμετωπίζοντας κι αυτή τη φάσμα της ύφεσης και στην αναμενόμενη απώλεια του τριπλού Α της Γαλλίας.

Από την «ανάκτηση» της εμπιστοσύνης,
στα πρόθυρα της διάλυσης

Μπορεί η Μέρκελ να υποστήριζε, στη σύνοδο της 4ης Φεβρουαρίου στις Βρυξέλλες, ότι «το 2011 πρέπει να ανακτηθεί η εμπιστοσύνη στο ευρώ» – ακριβώς λόγω της πολιτικής της, αυτό αποσυντίθεται, συμπαρασύροντας την Ευρωπαϊκή Ένωση, το οικοδόμημα των συνθηκών του Μάαστριχτ και της Λισσαβόνας. Η εμμονή των Μερκοζί στο νεοφιλελεύθερο δόγμα και το μονεταριστικό πρότυπο, μέσα από τη σκληρή λιτότητα, καταστρέφει το κοινό νομισματικό και πολιτικό εγχείρημα. Παρά τις θριαμβολογίες των δύο εταίρων, το 2011 δημιουργήθηκε μια… πατέντα διαρκείας: τα δήθεν «ιστορικά» αποτελέσματα των συνόδων κορυφής εξανεμίζονται λίγα 24ωρα αργότερα. Εκείνο όμως που δεν εξανεμίζεται είναι οι αρνητικές συνέπειες για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες: λιτότητα, ύφεση, ανεργία.
Όμως, η «πατέντα της αποτυχίας» των διαδοχικών συνόδων συνιστά επιφανειακή ανάγνωση της ευρωπαϊκής χρονιάς. Μια προσεκτικότερη ανάλυση μας δείχνει ότι οι διαδοχικές σύνοδοι θεμελιώνουν μια πολύ συγκεκριμένη πολιτική για την Ευρωζώνη αλλά και ευρύτερα για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης – πολιτική γερμανικής έμπνευσης στη βάση του περιορισμού των ελλειμμάτων, και εξαγωγής του ντάμπινγκ των μισθών και της αύξησης της ανταγωνιστικότητας.
Μια σύντομη αναδρομή, για του λόγου το αληθές:
Στις 11 Μαρτίου, στην «ιστορικής σημασίας» ευρωσύνοδο, ύστερα από πιέσεις της Μέρκελ, προωθείται το «σύμφωνο ανταγωνιστικότητας» για την Ευρώπη, με στόχο τον περιορισμό των ελλειμμάτων, μέσα από τη μείωση, π.χ., των μισθών στον δημόσιο τομέα. Στη σύνοδο της 25ης Μαρτίου, επικυρώνεται το σύμφωνο «Ευρώπη +» – το «συν» δεν είναι θετικό για τους λαούς: θεμελιώνεται η διάχυση των πολιτικών λιτότητας στην Ευρώπη. Ξεκινά η επεξεργασία του «πακέτου των έξι προτάσεων» για την επιβολή της δημοσιονομικής πειθαρχίας και αποφασίζεται η ενίσχυση με… ψίχουλα (αν χρειαστεί να επέμβει στην Ιταλία π.χ.) του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF): η δύναμη πυρός του περνά από τα 220 δις στα 440 δις ευρώ.

Στην τροχιά του γερμανικού μοντέλου

Με την κρίση ανεξέλεγκτη, νέα σύνοδος στις 23 και 24 Ιουνίου, στις Βρυξέλλες. Οι αναλυτές εξηγούν πώς η «Ελλάδα μπορεί να βυθίσει την Ευρώπη» και οι ηγέτες αποφασίζουν νέο «σχέδιο διάσωσης» της Ελλάδας, με δρακόντειους όρους λιτότητας, αρνούμενοι πεισματικά να παραδεχθούν τον συστημικό χαρακτήρα της κρίσης. Στις 21 Ιουλίου, κι ενώ το σπίτι «Ευρώπη» φλέγεται από τις κερδοσκοπικές επιθέσεις των αγορών, στη σύνοδο, μετά από 17 ώρες διαπραγματεύσεων, αναγνωρίζεται ότι η Ελλάδα τελεί υπό «μερική χρεοκοπία» και αποφασίζεται «κούρεμα» κατά 21% του χρέους της με συμμετοχή ιδιωτών, όπως επιβάλλει η Μέρκελ έναντι Σαρκοζί και ΕΚΤ. Παρά το γεγονός ότι για άλλη μια φορά σύνοδος κορυφής ώδινεν όρος και έτεκεν μυν, ο Σαρκοζί θριαμβολογεί, τονίζοντας την «κρίσιμη στροφή» για το ευρώ. Τα γεγονότα τον διαψεύδουν. Η κρίση αγγίζει πλέον τη Γαλλία: «Η μοίρα μας παίζεται μέσα στις επόμενες δέκα ημέρες», δηλώνει ο Σαρκοζί στις 18 Οκτωβρίου, ενόψει μιας νέας «ιστορικής» συνόδου. Οι αποφάσεις της 26ης Οκτωβρίου αφορούν στο κούρεμα 50% του ελληνικού χρέους και στην αύξηση της δύναμης πυρός του EFSF στο 1 τρις, άνευ λοιπών λεπτομερειών… Παράλληλα, τα κράτη δεσμεύονται για τη συνταγματοποίηση των ισορροπημένων προϋπολογισμών.
Τίποτε δεν αποφασίζεται στην κατεύθυνση της δομικής αντιμετώπισης της κρίσης που καλπάζει. Στο εξής, η Ιταλία βρίσκεται πλέον στο μάτι του κυκλώνα (με χρέος 120%, δανείζεται πανάκριβα από τις αγορές) ενώ το ελληνικό ψυχόδραμα (η πρόταση για δημοψήφισμα του Γ. Παπανδρέου) έχει κυριαρχήσει στη σύνοδο των G20 στις Κάννες, εκεί όπου οι αναδυόμενες χώρες των BRICS διαμηνύουν στους Ευρωπαίους ότι δεν πρόκειται να χρηματοδοτήσουν τον μηχανισμό διάσωσης του EFSF…
Τέλος, η σύνοδος της 9ης Δεκεμβρίου αποτελεί το επιστέγασμα της γερμανικής, στρεβλής προσέγγισης της κρίσης: μεταρρύθμιση των ευρωσυνθηκών στην κατεύθυνση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, αυτόματες κυρώσεις σε περίπτωση υπέρβασης του ελλείμματος του 3% του ΑΕΠ, ευρω-έλεγχος των εθνικών προϋπολογισμών, άρνηση των ευρωομολόγων και απόρριψη μεταρρύθμισης της ΕΚΤ. Έτσι, η Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων έρχεται κοντύτερα, περιορίζεται η εθνική κυριαρχία, ενώ οι κοινωνίες συνθλίβονται από τη δια βίου λιτότητα. Η Ε.Ε. κινδυνεύει με διάλυση, λόγω της άρνησης της Βρετανίας να αποδεχθεί αυτή τη συμφωνία. Για «ένωση αστάθειας και στασιμότητας» θα κάνει λόγο ο Martin Wolf, στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς.

Οι λαοί χρειάζονται μια διαφορετική Ευρώπη

Το κρίσιμο είναι ότι πουθενά, στα συμπεράσματα τόσων συνόδων, δεν γίνεται λόγος για ανάπτυξη, απασχόληση, δημοκρατία. Αντιθέτως, όλες συνέβαλαν στη διάλυση του όποιου ευρωπαϊκού κοινωνικού οράματος, στη διαρκή άρνηση της δημοκρατίας, στην υποδαύλιση ενδοευρωπαϊκών εντάσεων και εθνικιστικών αναδιπλώσεων. Τυφλωμένες από το δόγμα του νεοφιλελευθερισμού, οι ηγεσίες της Γερμανίας και της Γαλλίας αρνούνται τον συστημικό χαρακτήρα της κρίσης, που δεν κουράστηκαν να επισημαίνουν, από το ξεκίνημά της μέχρι σήμερα, το κόμμα Ευρωπαϊκής Αριστεράς και ο ΣΥΡΙΖΑ. Οι προτάσεις του ΚΕΑ παραμένουν λοιπόν δραματικά επίκαιρες και για το 2012, σχετικά με την ανάγκη ρήξης με τη νεοφιλελεύθερη λογική, παράκαμψης των αγορών στη χρηματοδότηση των κρατών, αλλαγής του ρόλου και της αποστολής της ΕΚΤ, διαγραφής μεγάλου μέρους των δημοσίων χρεών, κ.α..
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ άλλοτε, οι ευρωπαϊκοί λαοί έχουν ανάγκη την Ευρώπη. Όχι όμως εκείνη των Μέρκελ, Σαρκοζί, Ραχόι, Μόντι, Παπαδήμου και λοιπών. Αλλά την Ευρώπη της δημοκρατίας, της αλληλεγγύης, των κοινωνικών δικαιωμάτων, που θα δίνει έμφαση στην ανάπτυξη, την απασχόληση, τις ανάγκες των κοινωνιών της, και όχι σε εκείνες των αγορών ή του τραπεζικού συστήματος. Που θα εμπεδώνει, έστω οριακά, τη δεύτερη από τις πυρακτωμένες λέξεις, που αποτυπώνουν το τρίπτυχο της ιστορικής νομιμοποίησης της δημοκρατίας, δηλαδή την ΙΣΟΤΗΤΑ. Χωρίς ψευδαισθήσεις, αλλά και χωρίς τη συνταγματική κατάργησή της, την κήρυξή ως οιονεί παράνομη, αφού, αν περάσει η θεσμοθέτηση της λιτότητας, δεν θα επιτρέπεται να περιλαμβάνεται στον ορίζοντα της πολιτικής και της ταξικής πάλης, έστω και με τη μορφή του μεταπολεμικού κοινωνικού κράτους.
Αυτή η αλλαγή είναι πολύ μεγάλη, είναι μια ιστορική αλλαγή, αποτελεί μετάλλαξη των ευρωπαϊκών καθεστώτων. Δεν είναι δυνατόν να περάσει ως τρέχουσα οικονομική αναγκαιότητα. Ίσως πρέπει να ξαναθυμηθούμε μια φράση της Ρόζας Λούξεμπουργκ, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, ότι η δημοκρατία είναι πλέον άχρηστη και αδιάφορη για την αστική τάξη, ενώ για την αριστερά είναι απολύτως απαραίτητη, πρέπει να την υπερασπιστεί και να τη διευρύνει.

Αποσπάσματα συνέντευξης της Ρένας Δούρου,

Για το μέλλον της ευρωζώνης το 2012:

Χρονιά «αιτιολογημένης απαισιοδοξίας» χαρακτηρίζει το 2012 ο γνωστός οικονομολόγος και σύμβουλος το πάλαι ποτέ του Γιώργου Παπανδρέου, Τζοζεφ Στίγκλιτζ, ο οποίος θεωρεί ότι η ευρωζώνη έχει εισέλθει σε έναν φαύλο κύκλο και ότι και τη νέα χρονιά θα επαναληφθεί το ίδιο σχέδιο, δηλαδή «λιτότητα, αποδυνάμωση της πραγματικής οικονομίας, περισσότερη ανεργία και διαιώνιση των δημοσιονομικών προβλημάτων».
Και πράγματι κάτι τέτοιο είναι πολύ πιθανό να συμβεί από τη στιγμή που η γερμανική και γαλλική Δεξιά, που σήμερα κρατούν τα ηνία της Ευρώπης, επιμένουν, όπως σωστά παρατηρείτε στη «δημοσιονομική ορθοδοξία» της δια βίου λιτότητας που όχι μόνο οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια – και δεν είναι αριστεροί οικονομολόγοι που το λένε αυτό – σε διάλυση την ευρωζώνη. Αλλά το κυριότερο είναι ότι οδηγεί σε ραγδαία φτωχοποίηση τις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Στην Ελλάδα ήδη βιώνουμε τις συνέπειες της δημοσιονομικής πειθαρχίας, όπως άλλωστε αποφασίστηκε και στην τελευταία σύνοδο κορυφής της 9ης Δεκεμβρίου. Άρα το κοινωνικό και όχι μόνο οικονομικό κραχ στην Ευρώπη δυστυχώς κάθε άλλο παρά αποκλείεται.

Για την αλλαγή ευρωπαϊκής πλεύσης, αρχής γενομένης από την 30η Ιανουαρίου:

Απέναντι στο δογματικό πείσμα της Γερμανίας και της Γαλλίας, το οποίο βέβαια έχει πολιτικές και ταξικές ρίζες καθώς ενισχύει συνειδητά το κερδοσκοπικό μοντέλο των αγορών και ενός ασύδοτου τραπεζικού συστήματος σε βάρος των κοινωνιών, οι τελευταίες έχουν να αντιπαρατάξουν τους συντονισμένους σε ευρωπαϊκό επίπεδο αγώνες τους. Μόνο με μια γενικευμένη πίεση, με κινητοποιήσεις, αρθρωμένες σε σειρά προτάσεων, όπως αυτές που εδώ και 24 μήνες καταθέτει το Κόμμα Ευρωπαϊκής Αριστεράς, σχετικά με ένα νέο ευρωπαϊκό μοντέλο ρήξης με το νεοφιλελεύθερο πρότυπο και έμφασης στην ανάπτυξη, την αλληλεγγύη και την απασχόληση, οι λαοί, οι κοινωνίες μπορούν να επιβάλλουν την αλλαγή πλεύσης της ευρωπαϊκής οικοδόμησης. Οι λαοί μπορούν να βάλουν τη δική τους κόκκινη γραμμή εκεί ακριβώς που ξεκινά η συντριβή τους από τις πολιτικές που έχουν για παράδειγμα πρότυπο το γερμανικό ντάμπινγκ των μισθών! Η ελπίδα αλλαγής βρίσκεται στους δρόμους και στις πλατείες αλλά και στα εθνικά κοινοβούλια και την Ευρωβουλή. Το κοινό μέτωπο είναι απέναντι στους νεοφιλελεύθερους δήθεν μονόδρομους. Υπάρχει και άλλος δρόμος και είναι αυτός που προτείνει η πολιτική και κοινωνική Αριστερά και τα κινήματα.

Για τις σημερινές κεντροδεξιές, τεχνοκρατικές κυβερνήσεις στην Ευρώπη:

Αυτό που συντελείται τους τελευταίους μήνες σε Ιταλία και Ελλάδα είναι η έμπρακτη υποχώρηση της δημοκρατικής ιδέας καθώς παρακάμπτεται συνειδητά, υπό την καθοδήγηση Βρυξελλών, Βερολίνου, Παρισιού και αγορών, η λαϊκή ετυμηγορία. Αλλά ας μη ξεχνάμε ότι κι εκεί που έγιναν εκλογές όπως π.χ. στην Ισπανία ή την Πορτογαλία οι λαοί είχαν ουσιαστικά να επιλέξουν μεταξύ καρκίνου ή καρδιακής προσβολής – με την έννοια ότι τα κόμματα εξουσίας είχαν… προσυμφωνήσει τη συνέχιση της ίδιας αδιέξοδης πολιτικής λιτότητας… Άρα ούτε σε αυτές τις περιπτώσεις μπορούμε να πούμε ότι λειτούργησε πραγματικά η Δημοκρατία. Και ακριβώς στο σημείο αυτό έγκειται η ιστορική ευθύνη σήμερα της Αριστεράς. Να καταφέρει, η κατακερματισμένη πολιτική Αριστερά, που δεν τη συναντάμε μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, να αντιστοιχηθεί με την κοινωνική Αριστερά προκειμένου να δημιουργηθούν όσο το δυνατόν ευρύτερα μέτωπα αμφισβήτησης και απόρριψης αυτών των καταστρεπτικών πολιτικών. Το ΚΕΑ και οι προτάσεις μπορούν να λειτουργήσουν σε δύο επίπεδα: πρώτον, ως συνεκτικός κρίκος κοινής δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο και, δεύτερον, με τις ρεαλιστικές, όπως παρατηρήσατε, προτάσεις του να προωθήσει μια εναλλακτική, αξιόπιστη πρόταση εξουσίας. Δεν είναι εύκολο αλλά είναι ρεαλιστικό και – το κυριότερο – απαραίτητο. Διαφορετικά λαοί και κοινωνίες οδηγούνται στην δια βίου εξαθλίωση.

Για τη δημιουργία ενιαίου προοδευτικού μετώπου κατά της μνημονιακής πολιτικής:

Όπως ήδη ανέφερα, είναι επείγουσα ανάγκη η κατακερματισμένη Αριστερά να αντιστοιχηθεί επιτέλους και την κοινωνική αριστερά, εκείνη των κινημάτων κατά των διοδίων ή των χαρατσιών στα ακίνητα μέσω της ΔΕΗ. Γνωρίζω ότι σε πολιτικό επίπεδο, προς το παρόν, το ΚΚΕ και η ΔΗΜΑΡ έχουν απορρίψει τη σχετική πρόταση του προέδρου της κοινοβουλευτικής ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξη Τσίπρα. Θεωρώ όμως ότι είναι είμαστε ακόμη στην αρχή: οι πιέσεις από τη βάση και στους δύο αυτούς χώρους είναι τέτοιες που σύντομα οι ηγεσίες θα αναγκαστούν να αναθεωρήσουν τη στάση τους. Οι ευθύνες της Αριστεράς σήμερα είναι ιστορικές και οι ηγεσίες θα κριθούν.

Για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και το κυπριακό:

Να παρατηρήσω καταρχήν, ότι σε περίοδο κρίσης και ραγδαίων εξελίξεων η Ελλάδα καλείται να χαράξει και να εφαρμόσει εξωτερική πολιτική με το 0.17% του προϋπολογισμού, με υπουργούς με «ημερομηνία λήξεως» και – το κυριότερο – χωρίς σαφές όραμα για ρόλο στη Μεσόγειο, όπου αλλάζουν ραγδαία τα δεδομένα. Σε ό,τι αφορά την κυπριακή ΑΟΖ και τις εντάσεις, η Ελλάδα πρέπει να αναλάβει εκείνες τις πρωτοβουλίες που θα δίνουν έμφαση στην πολιτική του διαλόγου, της δημιουργίας σχέσεων εμπιστοσύνης και συνεργασίας με τη γείτονα, π.χ. για κοινή οριοθέτηση ΑΟΖ. Αυτή είναι η μόνη και σιγουρότερη οδός για το μέλλον. Η Αθήνα οφείλει να αγνοήσει τις διάφορες «σειρήνες» υπερεθνικισμού και λαϊκισμού που ωθούν σε συγκρουσιακές λύσεις, μέσα π.χ. από μονομερή ανακήρυξη ΑΟΖ, που πέραν του ότι είναι επικίνδυνες, είναι αδιέξοδες. Το κυπριακό αέριο οφείλει και μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο συνεννόησης και όχι αντιπαράθεσης με άκρως επικίνδυνες συνέπειες ευρύτερα για τη νοτιοανατολική λεκάνη της Μεσογείου.
Και μια σύντομη παρατήρηση με αφορμή τις δηλώσεις Γιλμάζ: είναι αποκαλυπτικές του τρόπου με τον οποίο το βαθύ κράτος στην Τουρκία αντιμετώπιζε τις σχέσεις με τη χώρα μας εκείνη την περίοδο. Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει και η υπόθεση Εργκενεγκόον είναι αποκαλυπτική του πώς κινείται η σημερινή τουρκική κυβέρνηση. Μένουν να γίνουν όμως πολλά στην Τουρκία στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο πρόσφατος βομβαρδισμός κούρδων αμάχων είναι ενδεικτικός. Πρέπει να δουλέψουμε μαζί τις σχέσεις μας με γνώμωνα τα ανθρώπινα δικαιώματα, την καλή γειτονία και το διεθνές δίκαιο. Και όχι συγκρουσιακές, κοντόφθαλμες ρεβανσιστικές λογικές.

Της Ρένας Δούρου, Δημοσιεύθηκε στο Modern Diplomacy / www.presscode.gr, 30 Δεκεμβρίου 2011

Οι εξεγέρσεις στην Τυνησία, την Αίγυπτο, τη Λιβύη αλλά και οι συνεχιζόμενες αναταραχές στη Συρία, την Υεμένη ή το Μπαχρέιν, που σφράγισαν το 2011 υπό την ονομασία «Αραβική Άνοιξη», είχαν, όπως είναι φυσικό, κερδισμένους και χαμένους. Τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό επίπεδο. Για παράδειγμα, στο εσωτερικό επίπεδο τα τμήματα εκείνα των κοινωνιών που επί δεκαετίες είχαν βρει ένα modus vivendi με τα αυταρχικά καθεστώτα, σήμερα είναι αναγκασμένα να κάνουν όσο μπορούν πιο διακριτική την παρουσία τους. Επίσης, τα ισλαμιστικά κινήματα (Ενάχντα στην Τυνησία, Αδελφοί Μουσουλμάνοι και Σαλαφιστές του κόμματος Νουρ στην Αίγυπτο) φαίνεται, όπως έδειξαν οι κάλπες, ότι συγκαταλέγονται μεταξύ των, προς το παρόν, κερδισμένων.

Στο εξωτερικό επίπεδο, είναι βέβαιο, από στρατηγικής απόψεως ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συγκαταλέγονται στους χαμένους καθώς το status quo εξυπηρετούσε τα συμφέροντά τους. Π.χ. τι επιπτώσεις θα έχει στη συμφωνία ασφαλείας μεταξύ της χώρας και του Ισραήλ ενδεχόμενη προοδευτική επικράτηση των Αδελφών Μουσουλμάνων στην Αίγυπτο; Είναι επίσης βέβαιο ότι σήμερα η Ουάσινγκτον προσπαθεί εναγωνίως να ρίξει γέφυρες με τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, με άγνωστα αποτελέσματα.

Από την άλλη, μεταξύ των αναμφισβήτητα κερδισμένων συγκαταλέγεται η Τουρκία του κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ερντογάν που βρίσκεται στην εξουσία από το 2002, στις εκλογές στις 12 Ιουνίου και που στις φετινές εκλογές απέσπασε, για τρίτη συνεχόμενη φορά, συντριπτική νίκη με 50%, χάνοντας για λίγες ψήφους την απόλυτη πλειοψηφία των 2/3 των εδρών…

Μέλος του ΝΑΤΟ, πρότυπο οικονομικής ανάπτυξης (μέσα σε οκτώ χρόνια το κατά κεφαλήν ΑΕΠ τριπλασιάστηκε) σε μια περίοδο που η ευρωπαϊκή και αμερικανική οικονομία χειμάζονται, η μόνη χώρα που έχει τη δυνατότητα να αντιπαρατεθεί στο Ισραήλ (όπως φάνηκε και στην περίπτωση του Μάβι Μαρμαρά το 2010 αλλά και στην αντίδρασή της φέτος στο πόρισμα του ΟΗΕ που απάλλαξε ευθυνών για το πολύνεκρο επεισόδιο το εβραϊκό κράτος), σουνιτική χώρα που ισορροπεί επιδέξια μεταξύ κοσμικού χαρακτήρα και ενός μετριοπαθούς Ισλάμ, η σημερινή Τουρκία διαθέτει όλα τα εχέγγυα να καταστεί πρότυπο των λαών της «Αραβικής Άνοιξης». Ενδεικτική των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της Άγκυρας η παρατήρηση του υπουργού ευρωπαϊκών υποθέσεων Μπαγίς: «Ο Τούρκος πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι «ο μόνος ηγέτης που μπορεί να προσευχηθεί μαζί τους (με τους άραβες ηγέτες) και μετά να τους μιλήσει για δημοκρατία και υπέρ του κοσμικού χαρακτήρα του κράτους».

Του λόγου το αληθές αποδεικνύεται και από την πρόσφατη ετήσια έρευνα του Ινστιτούτου Brookings σχετικά με τις απόψεις της κοινής γνώμης, την οποία διεξήγαγε ο Shibley Telhami σε Αίγυπτο, Μαρόκο, Ιορδανία, Λίβανο, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Σαουδική Αραβία. Για τη συντριπτική πλειοψηφία των ερωτηθέντων, η Τουρκία έπαιξε «εποικοδομητικό» ρόλο στα γεγονότα του 2011 ενώ ο Ερντογάν αναδεικνύεται, με διαφορά, ο ηγέτης με τους περισσότερους θαυμαστές στη Μέση Ανατολή. Συγκεκριμένα, από έναν κατάλογο εννιά ξένων ηγετών που οι Αιγύπτιοι θα επιθυμούσαν να δουν να αναλαμβάνουν τα ηνία της χώρας, ο τούρκος πρωθυπουργός ήλθε επικεφαλής με 38%, πολύ μπροστά από τον ιρανό πρόεδρο Μαχμούντ Αχμαντινεζάντ (11%) ή τον Νέλσονα Μαντέλα (9%)και τον σαουδάραβα βασιλιά Αμντάλα (8%). Για την ιστορία ο Ομπάμα αναφέρθηκε από μόλις 5% των ερωτηθέντων. Αλλά και στο σύνολο των ερωτηθέντων, ο Ερντογάν προηγείται με 31%, ακολουθούμενος από τους Αμπντάλα, Μαντέλα, τον Χασάν Νασράλα (της Χεζμπολάχ) και τον Αχμαντινεζάντ.

Τα ευρήματα αυτά έρχονται να επιβεβαιώσουν σειρά παρατηρήσεων. Πρώτον: ότι το θεοκρατικό, σιϊτικό μοντέλο του Ιράν δεν αποτελεί πόλο έλξης για τους λαούς της βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, παρά τις άοκνες προσπάθειες του προέδρου Αχμαντινεζάντ να παίξει διαμεσολαβητικό ρόλο στο παλαιστινιακό ζήτημα. Η στήριξη δε της Τεχεράνης στο καθεστώς Άσαντ στη Συρία, την απομονώνει ακόμη περισσότερο (όπως άλλωστε συμβαίνει και με τη λιβανέζικη σιϊτική Χεζμπολάχ, σύμμαχο της Τεχεράνης, που δεν έχει καταδικάσει την αιματηρή καταστολή της Δαμασκού) από τους Άραβες γείτονές της. Δεύτερον, συνέπεια του πρώτου: τα ισλαμιστικά κινήματα που αναδεικνύονται νικητές από τις κάλπες στρέφονται για έμπνευση στο μετριοπαθές κυβερνητικό, σουνιτικό Ισλάμ της Άγκυρας και όχι στη σιϊτική εκδοχή διακυβέρνησης της Τεχεράνης. Η τελευταία εκλαμβάνεται ως απειλή για την περιοχή, την οποία επιθυμεί να ηγεμονεύσει μέσω της Συρίας και της επιρροής της σε Χεζμπολάχ (κυρίως) και την παλαιστινιακή Χαμάς. Τρίτον: η Τουρκία αντιλαμβάνεται τη «λεωφόρο» που ανοίγεται μπροστά της. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ερντογάν περιόδευσε το Σεπτέμβριο σε Τυνησία, Αίγυπτο και Λιβύη, όπου έγινε δεκτός με ενθουσιασμό.

Σήμερα η Άγκυρα φαίνεται λοιπόν ότι έχει επίγνωση του ιστορικού ρόλου που καλείται να παίξει στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της βόρειας Αφρικής. Ωστόσο τίποτε δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο καθώς το «τουρκικό μοντέλο» είναι μεν φιλόδοξο, είναι όμως ημιτελές και έχει ακόμη σοβαρές αδυναμίες. Κυρίως στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πληθαίνουν τελευταίως οι φωνές που κάνουν λόγο για αυταρχική διακυβέρνηση Ερντογάν ενώ ο πρόσφατος, στα τέλη Δεκεμβρίου, θάνατος 35 Κούρδων στα σύνορα με το Ιράκ, από βομβαρδισμούς του τουρκικού στρατού, φέρνουν στην επιφάνεια το άλυτο ακόμη κουρδικό ζήτημα, που μπορεί να αποτελέσει την ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της τουρκικής κοινωνίας. Μια κατάσταση που επιτείνεται από το γεγονός ότι στο βόρειο Ιράκ λειτουργεί η σχεδόν αυτόνομη κουρδική επαρχία που αποτελεί καταφύγιο των ανταρτών του PKK, συνιστώντας απειλή διαρκείας. Άρα ισχύει η γνωστή ρήση ότι «έξω» η Άγκυρα πάει καλά – «μέσα» τα προβλήματα καραδοκούν απειλητικά… Το 2012 θα είναι μια καθοριστική χρονιά σχετικά με τη βιωσιμότητα και τις δυνατότητες εξαγωγής του τουρκικού μοντέλου.

Σχετικά με τις καταγγελίες του πρώην πρωθυπουργού της Τουρκίας Μ. Γιλμάζ για εμπρησμούς ελληνικών δασών:

«Οι καταγγελίες του πρώην πρωθυπουργού της Τουρκίας Μεσούτ Γιλμάζ δημιουργούν σοβαρό πολιτικό θέμα στις σχέσεις με την Τουρκία και οφείλουν να διερευνηθούν άμεσα από την ελληνική κυβέρνηση, η οποία δεν πρέπει απλά να «αναμένει» για ενημέρωση από την τουρκική πλευρά, όπως δήλωσε σε πολύ σύντομη ανακοίνωσή του ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, κ. Δελαβέκουρας, αλλά ενεργά να ζητήσει ΑΜΕΣΑ να της παρασχεθούν όλες οι σχετικές πληροφορίες.

Ωστόσο για όποιον παρακολουθεί από κοντά την τουρκική πολιτική ζωή, οι δηλώσεις Γιλμάζ δεν συνιστούν κεραυνό εν αιθρία. Το σκάνδαλο που αποκαλύφθηκε το Νοέμβριο του 1996 με το τροχαίο στα βορειο-ανατολικά της Προύσας, στο Σουσουρλούκ που τότε είχε φέρει στην επιφάνεια τους υπόγειους δεσμούς που διατηρούσε το «βαθύ κράτος», με παρακρατικούς και μαφιόζικους μηχανισμούς, που, μεταξύ πολλών άλλων παράνομων ενεργειών που έβαζαν στο στόχαστρό τους την κουρδική μειονότητα, ήταν εξόχως αποκαλυπτικό της λειτουργίας ενός κομματιού του τουρκικού κατεστημένου και αφορούσε τις τουρκικές ειδικές δυνάμεις και τη σχέση τους με μια σειρά από εμπρησμούς.

Το ζητούμενο από εδώ και πέρα είναι η πλήρης διαλεύκανση του θέματος από τουρκικής πλευράς και προς αυτή την κατεύθυνση επιμένω ότι πρέπει να ασκήσει πίεση η ελληνική κυβέρνηση. Γιατί σήμερα που τα ζητήματα στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου είναι πολλά και σύνθετα, δεν μπορούμε να αφήσουμε να «σέρνονται» τέτοιες σοβαρές υποψίες για τη δράση παραστρατιωτικών με την κάλυψη του τότε τουρκικού κατεστημένου για ενέργειες σε βάρος της Ελλάδας.

Ο Τούρκος δημοσιογράφος Εμβέρ Αϊσεβέρ, στον οποίο δόθηκε η συνέντευξη, σε ερωτήσεις που του έγιναν, απάντησε ότι όλα τα στοιχεία βρίσκονται πλέον στο γραφείο ανακριτή. Μπορεί πάντως τα θέματα αυτά να ανήκουν στο παρελθόν, όμως η Ελλάδα και η Τουρκία έχουν σοβαρές ευθύνες για τη διαλεύκανσή τους γιατί όλα τούτα είναι ιστορίες που περιορίζουν την άσκηση εξωτερικής πολιτικής και τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών στο επίπεδο των συνωμοσιολογιών, οι οποίες εξυπηρετούν κάθε είδους σκοπιμότητες και στις δύο πλευρές του Αιγαίου. Εξωτερική πολιτική και διπλωματία δεν μπορούν να ασκούνται στη βάση τέτοιου είδους συνωμοσιολογιών ή, αν αποδειχθούν αληθινά, τέτοιων επικίνδυνων κι ουσιαστικά εγκληματικών σχεδίων. Να θυμίσω μόνο ότι υπήρχαν Έλληνες δημοσιογράφοι που στα εξεγερσιακά γεγονότα της νεολαίας το Δεκέμβριο του 2008, μετά από τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, συμπλήρωναν τα ρεπορτάζ τους, λέγοντας ότι πίσω από αυτά μπορεί να κρύβονται σκοπιανοί ή Τούρκοι μυστικοί πράκτορες.

Ας μη ξεχνάμε επίσης ότι όταν ήλθε στο φως της δημοσιότητας το σκάνδαλο Σουσουρλούκ, η Τανσού Τσιλέρ είχε παρευρεθεί στην κηδεία ενός από τους συμμετέχοντες σε αυτό και που είχε ανασυρθεί νεκρός από τα συντρίμμια της τεθωρακισμένης Μερσεντές, δηλώνοντας ότι «εμείς τιμούμε με σεβασμό αυτούς που πυροβολούν εν ονόματι του κράτους». Και επρόκειτο για αρχιμαφιόζο με διπλωματικό διαβατήριο, ο οποίος, σύμφωνα με δηλώσεις Τούρκων βουλευτών, ευθυνόταν για δολοφονίες δεκάδων Κούρδων αριστερών και για εμπρησμούς, που είχαν καταγγελθεί ως μια από τις εξειδικευμένες μεθόδους που χρησιμοποιούσαν τότε οι τουρκικές ειδικές δυνάμεις κατά των ανταρτών του PKK και για τον εξαναγκασμό των κουρδικών πληθυσμών των νοτιο-ανατολικών επαρχιών να εγκαταλείψουν τα χωριά τους.

Για το παρόν και το μέλλον της ευρωζώνης:

Το 2011 στην Ευρωζώνη και την ΕΕ σημαδεύτηκε από συνόδους κορυφής και συμφωνίες, που μπορούν να συνοψιστούν στο ‘πολύ λίγο, πολύ αργά, χωρίς κανένα αποτέλεσμα’. Το 2011 ήταν μια χρονιά που πήγαινε από σύνοδο σε σύνοδο και από αποτυχία σε αποτυχία. Ελπίζουμε ότι αυτή η παράδοση δεν θα συνεχιστεί και το 2012 αλλά δυστυχώς για όσους παρακολουθούμε τις διεργασίες στην Ευρωζώνη και την ΕΕ, διαπιστώνουμε ότι δεν υπάρχει καμία εγγύηση για το ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν για το κοινό νόμισμα και την κοινή ευρωπαϊκή πορεία.

Να παρατηρήσω εδώ ότι η διαδικασία ανταλλαγής ομολόγων, το PSI, για την οποία δημιουργήθηκε κι αυτή η εκτρωματική κυβέρνηση του κ. Λουκά Παπαδήμου, καρκινοβατεί ενώ η συμφωνία της 26ης Οκτωβρίου βρίσκεται στον αέρα γιατί πολλές χώρες, της ευρωζώνης και της ΕΕ, έχουν θέσει θέμα επικύρωσής της είτε με δημοψήφισμα είτε μέσα από τα εθνικά κοινοβούλια. Επομένως η ελληνική κυβέρνηση που ξεκίνησε για να ολοκληρώσει το PSI και να επικυρώσει τη συμφωνία της 26ης Οκτωβρίου, έχει μείνει με μοναδικό σκοπό τη διαδοχή του κ. Παπανδρέου στο ΠΑΣΟΚ.

Για τη διεξαγωγή εκλογών:

Χρειάζονται άμεσα εκλογές όχι λόγω των δημοσκοπήσεων που δείχνουν αυξημένα τα ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ αλλά γιατί εδώ και καιρό τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στην οικονομική κρίση έχει επικαθίσει και η κρίση δημοκρατίας. Πάρτε τα παραδείγματα των κυβερνήσεων Παπαδήμου και Μόντι στην Ιταλία: είναι η πρώτη φορά στη διάρκεια των 10ετιών ζωής της ΕΕ, που έχουμε τέτοιου είδους κυβερνήσεις οι οποίες παρακάμπτουν τη λαϊκή ετυμηγορία. Και ας μη ξεχνάμε ότι τις επόμενες εβδομάδες θα ληφθούν αποφάσεις που θα δεσμεύσουν ασφυκτικά τη χώρα μας και τις επόμενες κυβερνήσεις για τα επόμενα τουλάχιστον δέκα χρόνια. Ακριβώς για το λόγο αυτό χρειάζεται κυβέρνηση με νωπή λαϊκή εντολή. Οι εκλογές δεν θα αργήσουν όμως εντωμεταξύ θα έχει προχωρήσει η εξαθλίωση των πολιτών, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη.

Για την επόμενη δανειακή σύμβαση:

Οι δανειακές συμβάσεις βρίσκονται ούτως ή άλλως στον αέρα. Το παράδειγμα του PSI είναι χαρακτηριστικό του πώς τέτοιου είδους συμφωνίες δεν οδηγούν σε διέξοδο από την κρίση αλλά σε περαιτέρω ύφεση και αρνητικές συνέπειες για την οικονομία. Αναφορικά με το PSI, που έχει γίνει σημαία και τούτης της κυβέρνησης, παρατηρούμε ότι μέσα από τις διαπραγματεύσεις αίρεται ο προαιρετικός χαρακτήρας της συμμετοχής και όπως εκτιμούν ξένα τραπεζικά στελέχη, αν αυτό συμβεί θα πυροδοτηθούν τα περιβόητα CDS και θα υπάρξει πιστωτικό γεγονός. Αυτός ήταν άλλωστε και ο λόγος που πριν από περίπου δέκα ημέρες αποχώρησε από τη διαδικασία το διόλου τυχαίο hedge fund, Vega Asset Management.

Τούτο σημαίνει ότι αυτού του είδους οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν αίσιο τέλος. Δηλαδή, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, δεν έχουμε εγγυήσεις για το αίσιο αποτέλεσμά τους. Υπάρχουν αντιφατικές οικονομικές λεπτομέρειες που μπορεί να έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καταδεικνύουν όμως πρωτίστως ότι η λύση μπορεί να είναι μόνο πολιτική. Εμείς είχαμε εγκαίρως μιλήσει, λοιδορούμενοι μάλιστα, για την ανάγκη επαναδιαπραγμάτευσης και διαγραφής μεγάλου μέρους του χρέους, ώστε να αποφύγουμε όλες αυτές τις συνόδους κορυφής που, ακολουθώντας την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη που εμείς συστηματικά προτείνουμε, δεν μπόρεσαν να αποτρέψουν την καταβαράθρωση του ευρώ, του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και – το κυριότερο – την εξαθλίωση των ευρωπαϊκών λαών».

To Γραφείο Τύπου ΣΥΝ, 27/12/2011

Σήμερα αυτή η κυβέρνηση – έκτρωμα του κ. Λ. Παπαδήμου, στην οποία έπρεπε πάση θυσία να μετέχει και η ακροδεξιά του κ. Καρατζαφέρη, ουσιαστικά ανακυκλώνει τις ίδιες αποτυχημένες συνταγές της κυβέρνησης Παπανδρέου και της Τρόικας. Η τελευταία έχει τέτοια “επιτυχία” που μέχρι σήμερα έχει αλλάξει πέντε φορές τη συνταγή, λόγω λάθους στις προβλέψεις της, σχετικά π.χ. με την ύφεση. Φαίνεται λοιπόν ότι πέρα από την εφαρμογή των σκληρών μέτρων λιτότητας και την υπογραφή της δανειακής σύμβασης που προέκυψε από τη συνοδο κορυφής της 26ης Οκτωβρίου, η κυβέρνηση Παπαδήμου έχει και έναν ακόμη στόχο: αυτόν της όσο το δυνατόν με λιγότερες απώλειες ανασύνταξης του… ΠΑΣΟΚ! Και τούτο συνιστά πρόκληση για τον ελληνικό λαό που σήμερα βιώνει μια λιτότητα χωρίς τέλος, την κατάρρευση των κάθε είδους κοινωνικών παροχών, την καλπάζουσα ανεργία.

Πλέον δημοσιεύματα του ξένου Τύπου αλλά και αξιόπιστες ΜΚΟ, όπως οι Γιατροί του κόσμου κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη χώρα μας – όχι για κάποια τριτοκοσμική χώρα της Αφρικής ή της Ασίας – κανοντας λόγο για ανθρωπιστική καταστροφή. Όλο και περισσότεροι συμπολίτες μας αδυνατούν να έχουν υγειονομική ή νοσοκομειακή περίθαλψη, στα νοσοκομεία που ο κ. Λοβέρδος κάνει το παν για να διαλύσει. Την ίδια στιγμή μαθητές λιποθυμούν στα σχολεία από ασιτεία ενώ απελπισμένοι γονείς εγκαταλείπουν στα ιδρύματα τα παιδιά τους γιατί αδυνατούν να τα μεγαλώσουν λόγω της ανεργίας και της δύσκολης οικονομικής συγκυρίας!

Και αποτελεί τουλάχιστον πρόκληση σήμερα να ακούμε κυβερνητικά στελέχη όπως οι κκ Βενιζέλος, Σαχινίδης, Χρυσοχοίδης, Λοβέρδος σε ρόλο… σχολιαστών των γεγονότων, σαν να μην ήταν αυτοί οι ίδιοι που έχουν ψηφίσει και εφαρμόζουν την καταστροφική πολιτική του πρώτου μνημονίου, του μεσοπρόθεσμου και αύριο της νέας δανειακής σύμβασης. Σαν να μην είναι αυτοί που έχουν αποφασίσει όλες τις πολιτικές που έχουν εξαθλιώσει σε απίστευτο βαθμό την ελληνική κοινωνία, οδηγούν τους νέους μας προς την αναγκαστική μετανάστευση για να βρουν δουλειά, φτωχοποιούν όλο και μεγαλύτερα τμήματα του λαού μας. Μια βόλτα στο κέντρο της Αθήνας, και πέρα από τα εκατοντάδες λουκέτα, θα διαπιστώσει κανείς και τη ραγδαία αύξηση των αστέγων στους δρόμους να αναζητούν τροφή στα σκουπίδια… Και όλα τούτα στην πρωτεύουσα της χώρας εν έτει 2011.

Τι είδους ευχές μπορούμε να αντάλλασσουμε κάτω από αυτές τις συνθήκες; Το “καλή χρονιά” όταν δεν είναι σύντομο ανέκδοτο, ηχεί ειρωνικά. “Καλή χρονιά” στον άνεργο νέο και νέα; “Καλή χρονιά” στον συνταξιούχο που βλέπει και τη σύνταξή του να συρρικνώνεται και τις τιμές των ειδών πρώτης ανάγκης να εκτοξεύονται; “Καλή χρονιά” στον μισθωτό που είναι πλέον στο έλεος των διαθέσεων του εργοδότη του και υπό το φόβο της καλπάζουσας ανεργίας, αναγκάζεται να αποδεχθεί τους όρους της ελαστικής εργασίας, συχνά ανασφάλιστης; “Καλή χρονιά” για τα ασφαλιστικά ταμεία που σε λίγο, εντός του 2012 θα αδυνατούν, λόγω της υψηλής ανεργίας, να δίνουν συντάξεις;

Και είναι εξόχως προκλητικό ένας ολόκληρος πολιτικό-δημοσιογραφικός μικρόκοσμος να ασχολείται με τη… διαδοχή στο ΠΑΣΟΚ, τις εσωκομματικές διαφορές, τι λέει ποιός δελφίνος για τη διαδοχή, κοκ. Ποιόν αφορούν αυτά; Πάντως όχι την ελληνική κοινωνία που στενάζει από την οριζόντια φορολογία, από τα άδικα και αντισυνταγματικά χαράτσια όπως αυτό στα ακίνητα μέσω της ΔΕΗ, που δεν ξέρει πραγματικά πώς θα βγάλει το μήνα. Είναι δυνατόν να υπάρχουν άνθρωποι σήμερα που να ενδιαφερονται για το… όραμα της Άννας της Διαμαντοπούλου ή του Μιχάλη του Χρυσοχοίδη. Δυστυχώς για εμάς το έχουμε ήδη γνωρίσει πολύ καλά το όραμά τους: το ζούμε καθημερινά στο πετσί μας. Όπως για παράδειγμα οι χιλιάδες μαθητές που χάρη στην πολιτική της υπουργού Παιδείας δεν έχουν βιβλία. Καθημερινά, επίσης ασθενείς, γιατροί και νοσηλευτικό προσωπικό ζουν το… όραμα του υπουργού Υγείας, του κ. Λοβέρδου, που έχει βαλθεί να κατεδαφίσει το σύστημα υγείας…

Μόλις την Τρίτη ο υπουργός Οικονομικών κ. Βενιζέλος παραδέχθηκε ότι σωρευτικά από το 2009 ως φέτος η ύφεση αγγίζει το 20% και ότι η ανεργία θα φθάσει στο 25%. Να θυμίσω εδώ ότι η ανεργία στους νέους ήδη έχει φθάσει στο 43.5% ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ είναι 21%.

Είναι πλέον ηλίου φαεινότερο ότι το μνημόνιο έχει αποτύχει, είτε το ομολογούν οι κυβερνώντες είτε όχι.

Πια φαίνεται ότι γίνεται συντονισμένη προσπάθεια παράτασης της ζωής αυτής της εκτρωματικής κυβέρνησης, του μη εκλεγμένου πρωθυπουργού κ. Παπαδήμου, ο οποίος πέραν των άλλων, φαίνεται καθημερινά από τις δημοσκοπήσεις ότι καταρρέει: αφού εμφανίστηκε συντονισμένα από ορισμένα ΜΜΕ ως… σωτήρας, τώρα βλέπει τα ποσοστά δημοτικότητάς του να έχουν πάρει την κατιούσα. Η αποδόμησή του είναι ραγδαία: ξεφουσκώνει σα μπαλόνι…

Παρόλα αυτά οι σχεδιασμοί τεχνητής αναπνοής αυτής της μη εκλεγμένης κυβέρνησης καλά κρατούν. Πολλαπλασιάζονται οι σχετικές δηλώσεις ενώ για άλλη μια φορά φαίνεται ότι ο κ. Καρατζαφέρης λειτουργεί ως… λαγός.

Όπως και με το σημερινό σχήμα που το είχε προαναγγείλει από το 2009, έτσι και τώρα δηλώνει ότι η κυβέρνηση Παπαδήμου πρέπει να ανασχηματιστεί και να παραταθεί η ζωή της κατά μερικούς μήνες.

Θα εισακουστεί;

Οι εικόνες, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και στα δορυφορικά κανάλια, προκαλούν σοκ αλλά είναι κι ενδεικτικές της αλλαγής που έχει συντελεστεί τους τελευταίους δέκα μήνες στην Αίγυπτο: μια νεαρή διαδηλώτρια σέρνεται στην άσφαλτο ενώ οι στρατιώτες την ξεγυμνώνουν και την κλωτσούν στην κοιλιά…

Δέκα μήνες έχουν περάσει από την πτώση του προέδρου Μουμπάρακ, ωστόσο η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται σε αναταραχή. Καθώς η εκλογική διαδικασία, που ξεκίνησε στις 28 Νοεμβρίου, βρίσκεται σε εξέλιξη (θα ολοκληρωθεί στις 3 Ιανουαρίου), η πλατεία Ταχρίρ και οι διαδηλωτές έρχονται ξανά στο επίκεντρο της δημοσιότητας. Από την περασμένη Παρασκευή, δέκα άτομα έχουν χάσει τη ζωή τους ενώ 500 έχουν τραυματιστεί, λόγω της βίαιης καταστολής του κινήματος «Καταλάβετε», στην Ταχρίρ κι έξω από κυβερνητικά κτίρια. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο στρατός, ο οποίος διοικεί «μεταβατικά» τη χώρα, κάνει χρήση βίας προκειμένου να διαλύσει διαδηλωτές. Ωστόσο, οι συγκρούσεις των τελευταίων ημερών ξεχωρίζουν: τη βία δεν την ασκεί πλέον η λαομίσητη «Αμν αλ Μερκάζι», η Κεντρική Ασφάλεια, που ευθύνεται για το θάνατο τουλάχιστον 40 διαδηλωτών και τον τραυματισμό εκατοντάδων άλλων στα τέλη Νοεμβρίου, αλλά η στρατιωτική αστυνομία, δηλαδή ο στρατός… Η σημερινή κατάσταση απέχει έτη φωτός από ό,τι συνέβαινε οκτώ μήνες πριν: το τότε σύνθημα «ο στρατός και ο λαός είναι ένα», ηχεί τουλάχιστον ειρωνικά σήμερα…

Όλα δείχνουν ότι τα τελευταία επεισόδια (την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές η βίαιη καταστολή των διαδηλωτών συνεχιζόταν) δεν είναι παρά ένα από τα συνεχιζόμενα επεισόδια της δύσκολης και επώδυνης μετά Μουμπάρακ περιόδου. Το σίγουρο είναι ότι το διαζύγιο μεταξύ των νεαρών διαδηλωτών, των ακτιβιστών, εκείνων που πρωτοστάτησαν στις διαμαρτυρίες στην πλατεία Ταχρίρ κατά του αρτηριοσκληρωμένου καθεστώτος, και των στρατιωτικών του Ανώτατου Συμβουλίου Ενόπλων Δυνάμεων, το οποίο κυβερνά με σιδερένια πυγμή, είναι πλέον γεγονός. Και βέβαια δεν είναι τυχαίο το επαναλαμβανόμενο αίτημα των διαδηλωτών, να εγκαταλείψουν οι στρατιωτικοί την εξουσία…

Πράγματι, σε πολλά επίπεδα, κυρίως εκείνα της ελεύθερης έκφρασης, λίγα πράγματα φαίνονται να έχουν αλλάξει σε σχέση με το αυταρχικό καθεστώς. Για παράδειγμα, μόλις την περασμένη Τετάρτη ο 26χρονος μπλόγκερ Μάικελ Νάμπιλ, που κρατείται από τον Μάρτιο «για προσβολή του στρατού», καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλακή από στρατιωτικό εφετείο. Και μπορεί η ποινή του να μειώθηκε κατά έναν χρόνο, ωστόσο οι ανησυχίες των υποστηρικτών του είναι μεγάλες, γιατί ο Νάμπιλ έχει ξεκινήσει απεργία πείνας από τον Αύγουστο σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη φυλάκισή του.  Μόλις δε τον Σεπτέμβριο η Διεθνής Αμνηστία έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου, παρατηρώντας ελάχιστη διαφορά στην αντιμετώπιση των αντιφρονούντων σε σχέση με το παρελθόν…

Ωστόσο, οι στρατιωτικοί μάλλον δεν θα επέλεγαν να κάνουν τόσο βάρβαρη επίδειξη δύναμης, αν δεν είχαν προηγηθεί τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου των εκλογών, που έδειξαν τη συρρίκνωση των δημοκρατικών δυνάμεων, εκείνων που είχαν πρωτοστατήσει στην εξέγερση της πλατείας Ταχρίρ… Τα αποτελέσματα αυτά, που έφεραν στην κορυφή τους Αδελφούς Μουσουλμάνους και τους σαλαφιστές του αλ Νουρ, και τα οποία δεν θα ανατραπούν στους δύο γύρους (που διεξάγονται κυρίως στην επαρχία), ήταν μια πολύ δυσάρεστη έκπληξη για το δημοκρατικό στρατόπεδο, τόσο σε επίπεδο κομμάτων (του «Αιγυπτιακού μπλοκ», που συσπειρώνει αντιϊσλαμικές, μη αριστερές δυνάμεις και του αριστερού «Η επανάσταση συνεχίζεται», όπου μετέχουν η Λαϊκή Συμμαχία των Σοσιαλιστών, το Σοσιαλιστικό κόμμα, κ.ά.) όσο και μεμονωμένων προσωπικοτήτων (π.χ. ο ιδρυτής του κινήματος «Κεφάγια», «Αρκετά», Ζωρζ Ισάκ ηττήθηκε στη γενέτειρα του, το Πορτ Σάιντ). Συνολικά, οι δυνάμεις αυτές συγκεντρώνουν στον πρώτο γύρο 29.3%…

Τη μερίδα του λέοντος της εκλογικής επιρροής αποσπούν οι Αδελφοί και οι Σαλαφιστές, που εκφράζουν τη συντηρητική στροφή της κοινής γνώμης, η οποία, σύμφωνα με την έρευνα του Ινστιτούτου Gallop του Αμπού Ντάμπι, αφού στήριξε μαζικά την επανάσταση του Φεβρουαρίου, δεν κάνει το ίδιο με τις σημερινές διαδηλώσεις κατά των στρατιωτικών, καθώς εκείνο που την ενδιαφέρει είναι η σταθεροποίηση της οικονομίας.
Εξ ου και η πολύ παθητική στάση των δύο σχηματισμών έναντι της βίαιης καταστολής των διαδηλώσεων, στις οποίες δεν μετέχουν άλλωστε… Οι καιροί ου μενετοί λοιπόν για τους Αιγύπτιους αριστερούς και δημοκράτες που δύσκολα θα αναστρέψουν, τουλάχιστον άμεσα, την τάση αυτή…

Ήταν Κυριακή, 8 Δεκεμβρίου του 1991, όταν ο Μπόρις Γιέλτσιν πρόεδρος της Ρωσίας, ο Στανισλάς Σουκέβιτις, πρόεδρος της δημοκρατίας της Λευκορωσίας και ο Λεονίντ Κραβτσούκ, πρόεδρος της Ουκρανίας (επρόκειτο για τις τρεις από τις δεκαπέντε Δημοκρατίες που αποτελούσαν ως τη στιγμή εκείνη την Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών), λάμβαναν μια σημαντική απόφαση, τις επιπτώσεις της οποίας βιώνουμε, στο διεθνές σκηνικό ακόμη ως σήμερα: υπέγραφαν το τέλος της Σοβιετικής Ένωσης, με τη συμφωνία της Μπελαβέζχα.

Είχε προηγηθεί τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς μια απόπειρα πραξικοπήματος που αφενός έδωσε τη χαριστική βολή στην πολιτική εξουσία του Μιχαήλ Γκορμπατσώφ και αφετέρου ανέδειξε τον άνθρωπο που θα έβαζε τη σφραγίδα του τέλους: τον Μπόρις Γιέλτσιν. Τον δε Ιανουάριο και Φεβρουάριο οι Βαλτικές Δημοκρατίες είχαν σύρει το χορό για την ανεξαρτητοποίηση και των υπολοίπων Σοβιετικών Δημοκρατιών, δρομολογώντας έτσι την αποσύνθεση, μετά από 69 χρόνια ζωής, της Σοβιετικής Ένωσης. Μέσα σε έναν χρόνο η πυρηνική υπερδύναμη, η πρωταγωνίστρια επί σχεδόν μισό αιώνα του Ψυχρού Πολέμου, η χώρα που ήλεγχε το μισό ημισφαίριο, διαλυόταν χωρίς να έχει προηγηθεί κάποιο από τα πολλά σενάρια που είχαν καταστρώσει οι εγκέφαλοι του αντιπάλου δέους, των ΗΠΑ, και στα οποία εμπλέκονταν ίντριγκες και συγκρούσεις…

Κεραυνός εν αιθρία; Για τη συντριπτική πλειοψηφία αμερικανών και άλλων διεθνών αναλυτών, σίγουρα ναι, παρά το γεγονός ότι προηγηθεί το 1989 οι καταρρεύσεις των ανατολικοευρωπαϊκών καθεστώτων… Παρόλα αυτά, ούτε οι ειδικοί «κρεμλινολόγοι» ούτε οι αναλυτές της CIA «είδαν» να έρχεται, τουλάχιστον τόσο άμεσα και σαρωτικά, η κατάρρευση της ίδιας της ΕΣΣΔ. Ένας από τους ελάχιστους που είχαν διαβλέψει το επερχόμενο τέλος ήταν ο γάλλος ιστορικός, ανθρωπολόγος και δημογράφος Εμανουέλ Τοντ στο έργο του, το 1976, «Η τελική πτώση: Δοκίμια για την αποσύνθεση της σοβιετικής σφαίρας». Ο 25χρονος τότε συγγραφέας είχε στηρίξει τις διαπιστώσεις του σε δείκτες όπως η αυξανόμενη παιδική θνησιμότητα… Ελάχιστοι ήσαν ωστόσο που πρόσεξαν και πήραν στα σοβαρά τις παρατηρήσεις του Τοντ…

Ειδικότερα, το πόσο αναπάντεχη ήταν για τον παραδοσιακό αντίπαλο, την Αμερική, η εκ των έσω κατάρρευση της ΕΣΣΔ, φάνηκε από τις πρώτες αντιδράσεις του τότε προέδρου των ΗΠΑ, Τζωρτζ Μπους, του πρεσβύτερου. Τον Νοέμβριο του 1990, οι Μπους και Γκορμπατσώφ υπέγραφαν μια ιστορική συμφωνία που σηματοδότησε το τέλος του Ψυχρού πολέμου. Το θέμα ήταν ότι η τότε αμερικανική ηγεσία αντιμετώπιζε την περίοδο μετά από τον Ψυχρό πόλεμο στο πλαίσιο μια αρχιτεκτονικής των διεθνών σχέσεων που περιλάμβανε και την… ψυχορραγούσα Σοβιετική Ένωση σε ρόλου εταίρου! Ωστόσο παρά τις… «ενέσεις» της περεστρόικα και της γκλάσνοστ (της ανοικοδόμησης και της διαφάνειας), παρά τις προσπάθειες του τελευταίου γ.γ. του ΚΚΣΕ, Μιχαήλ Γκορμπατσώφ (ο οποίος, οποία ειρωνεία, ήταν ο μοναδικός γ.γ. του κόμματος που είχε γεννηθεί κατά τη σοβιετική περίοδο) να δώσει ζωή σε ένα πολιτικό και οικονομικό σύστημα που έπνεε τα λοίσθια, το τέλος διαγραφόταν με σαφήνεια σε όλη τη διάρκεια της μοιραίας χρονιάς του 1991.

Τον Αύγουστο του 1991 ο πρόεδρος Τζ. Μπους έσπευδε να προειδοποιήσει τους Ουκρανούς σχετικά με τον «αυτοκτονικό εθνικισμό». «Θα διατηρήσουμε την ισχυρότερη δυνατή σχέση με τη σοβιετική κυβέρνηση του προέδρου Γκορμπατσώφ… καθώς είμαστε κι εμείς ομοσπονδιακό κράτος, θέλουμε καλές σχέσεις με τις Δημοκρατίες. Οι Αμερικανικοί δεν θα στηρίξουν εκείνους που θέλουν ανεξαρτησία προκειμένου να αντικαταστήσουν μια τυραννία με μια τοπική δικτατορία. Δεν θα βοηθήσουν εκείνους που προωθούν έναν αυτοκτονικό εθνικισμό που στηρίζεται στην εθνοτική βία». Οι Ουκρανοί δεν τον άκουσαν: τρεις μήνες αργότερα ο πρόεδρος Κραβτσούκ συνυπέγραφε τους τίτλους τέλους της ΕΣΣΔ, ανοίγοντας το δρόμο για την Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών. Ο «σύντομος 20ος αιώνας» που περιγράφει με οξυδέρκεια στο βιβλίο του ο Έρικ Χόμπσμπαουμ είχε μόλις ολοκληρωθεί…

Πολλοί το έλεγαν ήδη εδώ και μέρες. Ωστόσο, η διατύπωση του αιτήματος για παράταση του βίου της κυβέρνησης «ειδικού σκοπού» του μη εκλεγμένου πρωθυπουργού Λουκά Παπαδήμου δέχθηκε νέα, σοβαρή στήριξη την Κυριακή, με το άρθρο στην «Καθημερινή» του πρώην προέδρου της Δημοκρατίας, Κωστή Στεφανόπουλου. «Η χώρα δεν χρειάζεται εκλογές αλλά μία κυβέρνηση με ικανότητες που θα εργασθεί να τη βγάλει από τους κινδύνους τους οποίους διατρέχει», γράφει ο κ. Στεφανόπουλος. Με την άποψη αυτή του πρώην προέδρου της Δημοκρατίας έσπευσαν να συμφωνήσουν σειρά πρωτοκλασάτων υπουργών του ΠΑΣΟΚ, όπως η υπουργός Παιδείας κ. Διαμαντοπούλου (η οποία είχε ήδη τοποθετηθεί κατά της προσφυγής στις κάλπες τους επόμενους μήνες), ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Παπαϊωάννου και ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του κόμματος, κ. Ευθυμίου.

Και αυτή ήταν μόνο η «σοδειά» μίας ημέρας (της Τρίτης 13 Δεκεμβρίου). Είναι βέβαιο ότι θα ακολουθήσουν κι άλλες δηλώσεις προς την ίδια κατεύθυνση και δεν είναι, βέβαια, η επαμφοτερίζουσα στάση Σαμαρά που θα βάλει τέλος στη συζήτηση αυτή. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο τρίτος συνέταιρος της κυβέρνησης Παπαδήμου, κ. Καρατζαφέρης. Της δε τοποθέτησης Στεφανόπουλου είχαν προηγηθεί παρεμφερείς, με κορυφαία βέβαια εκείνη του άμεσα ενδιαφερόμενου, του κ. Λ. Παπαδήμου στη συνέντευξη Τύπου στις Βρυξέλλες, μετά από τη σύνοδο κορυφής της 9ης Δεκεμβρίου: «η κυβέρνηση θα ολοκληρώσει το έργο της». Χωρίς βέβαια να ξεχνάμε και τις επανειλημμένες τοποθετήσεις του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη περί παράτασης του βίου της πρώτης κυβέρνησης με τη συμμετοχή των ακροδεξιών του ΛΑΟΣ. Κι από κοντά διάφοροι δημοσιογράφοι, σχολιαστές και λοιποί που απορρίπτουν μετά βδελυγμίας τη διεξαγωγή εκλογών στις 18 Φεβρουαρίου και συνηγορούν υπέρ της άποψης της «ολοκλήρωσης του έργου», επιδιώκοντας κι αυτοί να δημιουργήσουν το κατάλληλο κλίμα, ούτως ώστε να προχωρήσει το περιβόητο έργο.

Για να μη ξεχνιόμαστε: το περί ου ο λόγος έργο έχει να κάνει με την υπογραφή της νέας δανειακής σύμβασης που θα δέσει χειροπόδαρα τη χώρα στην πολιτική της λιτότητας έως, τουλάχιστον, το 2020 (προκειμένου το χρέος να επιστρέψει στο 120% του ΑΕΠ, που ήταν το… 2009), με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε όρους κοινωνικής εξαθλίωσης, μαζικής ανεργίας -κυρίως των νέων- και φτωχοποίησης όλο και περισσότερων τμημάτων της κοινωνίας. Άλλωστε, ο κ. Παπαδήμος, στην πρόσφατη σύνοδο στις Βρυξέλλες, ευθυγραμμίστηκε απόλυτα με τη σκληρή γραμμή Μέρκελ -Σαρκοζί και δεν διεκδίκησε απολύτως τίποτε για το δύσμοιρο πειραματόζωο, που ήδη πληρώνει την πολιτική του δημοσιονομικού ζουρλομανδύα στη βάση του γερμανικού μοντέλου του ντάμπινγκ των μισθών, της μείωσης του κόστους εργασίας, της εργασιακής επισφάλειας, κ.τ.λ. Αυτό, είναι, σε γενικές γραμμές, το λαμπρό έργο που πρέπει πάση θυσία να ολοκληρώσει η κυβέρνηση του μη εκλεγμένου κ. Παπαδήμου.

Η στάση εκείνων που αντιμετωπίζουν τις εκλογές όπως οι βρικόλακες τα σκόρδα ή τους σταυρούς, είναι βαθιά περιφρονητική της στοιχειώδους αρχής της Δημοκρατίας: της προσφυγής στη λαϊκή ετυμηγορία από τη στιγμή που η αναντιστοιχία μεταξύ Βουλής και τους ψηφοφόρων είναι φανερή. Να είναι, άραγε, αυτή η περιφρόνηση προς τη λαϊκή κρίση που επιδεικνύει σήμερα η πολιτικό-δημοσιογραφική ελίτ, που ωθεί όλο και περισσότερους πολίτες εκτός συστήματος; Σταθερά στις δημοσκοπήσεις ένα ποσοστό 25% με 30% δηλώνει είτε ότι θα ψηφίσει άκυρο είτε ότι δεν θα πάει καθόλου να ψηφίσει. Να πρόκειται για εγκατάλειψη της Δημοκρατίας; Για τη δημιουργία μιας ομάδας «αόρατων πολιτών» που επιλέγουν το περιθώριο αντί για τις πολιτικές διεργασίες;

Όπως και να είναι, η περιφρονητική αυτή στάση των ελίτ απέναντι στους πολίτες που θεωρούνται «ανώριμοι» ή και «επικίνδυνοι» για να πουν τη γνώμη τους, είναι βέβαιο ότι βαθαίνει ένα κοινωνικό ρήγμα το οποίο επιτείνει ούτως ή άλλως η πολιτική των Παπαδήμα –Παπανδρέου- Τρόικας, δημιουργώντας παράλληλα βαθιά κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης.

Ίσως, τελικά, οι ελίτ να έχουν δίκιο να φοβούνται τις εκλογές: αν οι «αόρατοι πολίτες», υπό την πίεση μιας αφόρητης οικονομικο-κοινωνικής πραγματικότητας, αποφασίσουν να γίνουν «ορατοί» στις κάλπες και τους αγώνες, τότε μπορεί να δούμε ανατροπές του πολιτικού σκηνικού αδιανόητες μόλις πριν από λίγα χρόνια…

Ακριβώς 258 φορές ακούστηκε την Τρίτη τα μεσάνυχτα στη Βουλή, η γνώριμη φράση «ναι σε όλα». 258 βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, της ΝΔ και του ΛΑΟΣ υπερψήφισαν τον προϋπολογισμό που παρουσίασε ο μη εκλεγμένος πρωθυπουργός κ. Λ. Παπαδήμος.

«Ναι σε όλα», ακουγόταν μονότονα μέσα στην αίθουσα της Βουλής, που άδειαζε ασυνήθιστα γρήγορα, σαν οι βουλευτές που ξεστόμιζαν τις τρεις αυτές λέξεις, να βιάζονταν να εγκαταλείψουν τον «τόπο του εγκλήματος». Λίγη σημασία έχουν όμως οι προθέσεις.

Τα «ναι σε όλα» είναι που μετράνε, γιατί όπως παραδέχθηκε και ο κ. Παπαδήμος «η μπόρα θα έχει διάρκεια». Δεν πρόκειται βεβαίως για φυσικό φαινόμενο. Αλλά για το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών, στις οποίες συνέβαλε στο παρελθόν ο ίδιος ο κ. Παπαδήμος και τις οποίες αποδέχονται σήμερα, πέρα από τον ίδιο και οι κ.κ. Παπανδρέου, Σαμαράς και Καρατζαφέρης, ως την επιβαλλόμενη «συνταγή» της τρόικας. Μια «συνταγή» καταφανώς αποτυχημένη, αφού έχει χρειαστεί να αλλάξει πέντε (!) φορές και που στηρίζεται σε προβλέψεις που «δεν υιοθετούνται στην Ευρώπη, αλλά σε χώρες της υποσαχάριας Αφρικής», όπως υποστήριξε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάσς του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξης Τσίπρας, από το βήμα της Βουλής.

Αλλά οι 258 εκώφευσαν. Και είπαν «ναι σε όλα»…

-Ναι στη λιτότητα.

-Ναι στη συνέχιση της επιβολής της άδικης, οριζόντιας φορολογίας στους μισθωτούς και τους συνταξιούχους.

-Ναι στις συστηματικές περικοπές των όποιων κοινωνικών παροχών.

-Ναι στην κατάργηση των εργασιακών δικαιωμάτων.

-Ναι στην αύξηση της ανεργίας.

-Ναι στην εργασιακή εφεδρεία

-Ναι στην ακόμη μεγαλύτερη μείωση των μισθών και των συντάξεων.

-Ναι στη συρρίκνωση των δημόσιων επενδύσεων.

-Ναι στην ακύρωση της κάθε είδους παροχής υγείας.

-Ναι στην κατάργηση της δημόσιας παιδείας.

-Ναι σε άπιαστους στόχους όπως αυτός της επίτευξης πρωτογενούς πλεονάσματος.

-Ναι στην υπαγορευόμενη πολιτική από δανειστές και αγορές.

-Ναι στην επιτήρηση από την τρόικα.

-Ναι στους εκβιασμούς των δανειστών, των αγορών και των κερδοσκόπων.

-Ναι στην απώλεια στην εθνικής κυριαρχίας.

Οι εθνοπατέρες και εθνομητέρες μπορούν πλέον να κοιμούνται ήσυχοι. Συμφώνησαν να πουν «ναι σε όλα», ακόμη κι εκείνοι που θα καταψήφιζαν τον προϋπολογισμό αν τον κατέθετε μια κυβέρνηση Παπανδρέου (της Νέας Δημοκρατίας)! Συμφώνησαν, και οι 258, μετά λόγου γνώσεως, χωρίς επιφυλάξεις ή αντιρρήσεις, στην κοινωνική καταβαράθρωση των Ελλήνων και των Ελληνίδων, στην ισοπέδωση της κοινωνίας. «Άξιοι» λοιπόν οι 258 κύριοι και κυρίες του «ναι σε όλα». Εγκαταλελειμένοι στην εξαθλίωση οι πολίτες. Βίοι αποκλίνοντες…

Της Ρένας Δούρου, Δημοσιεύθηκε στην ηλεκτρονική εφημερίδα Ελεύθερη Ζώνη, 3 Δεκεμβρίου 2011

Αρχικά την είδηση την πήρε το αυτί μου πριν από λίγες ημέρες σε κάποιο δελτίο ειδήσεων στην τηλεόραση. Κάποιοι ναρκομανείς δεν διστάζουν να κολλήσουν τον ιό του AIDS προκειμένου να… εισπράξουν το επίδομα των οροθετικών. «Δεν μπορεί να είναι αλήθεια», σκέφθηκα. Και αναζήτησα πληροφορίες στο Διαδίκτυο. Τότε αντιλήφθηκα ότι πλέον η κρίση παίρνει απρόβλεπτες όσο και αναπάντεχες, εξόχως δραματικές πάντως, διαστάσεις. Και να σκεφθεί κανείς ότι δεν βρισκόμαστε ακόμη παρά στην αρχή μιας κρίσης που θα λαμβάνει όλο και πιο διαφοροποιημένες μορφές…

Σύμφωνα λοιπόν με τον παθολόγο – λοιμωξιολόγο και πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης και Αντιμετώπισης του AIDS, Μάριο Λαζανά, «υπάρχει μεγάλη αύξηση του ποσοστού των νέων μολύνσεων του ιού του AIDS στους τοξικομανείς». Και εξήγησε: «Οι λόγοι είναι η επαναχρησιμοποίηση των συριγγών και η μόλυνση μέσω της σεξουαλικής επαφής. Όμως, έχουμε παρατηρήσει ότι κάποιοι, λόγω της οικονομικής ανέχειας που υπάρχει τον τελευταίο καιρό, κολλάνε τον ιό για να πάρουν το επίδομα που χορηγείται στους οροθετικούς και το οποίο είναι στα 700 ευρώ το μήνα».

Την ίδια στιγμή οι επιστήμονες διαπιστώνουν, 30 χρόνια από την εμφάνιση της επιδημίας, αύξηση των κρουσμάτων θυμάτων του AIDS . Σύμφωνα λοιπόν με τα στοιχεία των επιστημόνων που εργάζονται στις μονάδες λοιμώξεων στα δημόσια νοσοκομεία μέχρι την 31/10/2011 και συγκριτικά με την αντίστοιχη περσινή, έχουν δηλωθεί 276 περισσότερα νέα κρούσματα. Η αύξηση αυτή αφορά όλες τις πληθυσμιακές ομάδες, αλλά κυρίως τους χρήστες των ενδοφλέβιων τοξικών ουσιών, τα κρούσματα από τους οποίους ανέρχονται σε 190. Στο πρόσφατο 23ο Πανελλήνιο Συνέδριο AIDS έγινε γνωστό σύμφωνα με τα στοιχεία του ΚΕΛΠΝΟ ότι ο συνολικός αριθμός των κρουσμάτων στην Ελλάδα έχει φτάσει τα 11.340 από τα οποία τα 803 αφορούν στη φετινή χρονιά. Ο συνολικός αριθμός των ασθενών είναι 3.235, των θανάτων 2.152, ενώ 5.500 ασθενείς υποβάλλονται σε αντιρετροϊκή αγωγή.

Οι εξελίξεις αυτές σημειώνονται σε μια περίοδο που οι μνημονιακές διατάξεις ξεθεμελιώνουν ουσιαστικά τη δημόσια υγεία. Π.χ. το νέο μνημόνιο προβλέπει περικοπή ως και 50% του διοικητικού προσωπικού των ενοποιημένων ΙΚΑ, ΟΓΑ, ΟΑΕΕ και ΟΠΑΔ, αποδέσμευση του 25% των συμβεβλημένων γιατρών, μείωση της νοσοκομειακής δαπάνης κατά 15% έως το τέλος του 2012 με κλείσιμο νοσοκομείων, κατανομή και αναπροσανατολισμός του προσωπικού του Εθνικού Συστήματος Υγείας μέχρι το 2013, μείωση των παρεχομένων υπηρεσιών υγείας στους ανασφάλιστους και εισαγωγή χρεώσεων για παρεχόμενες υπηρεσίες σε αλλοδαπούς κατοίκους, αλλαγές στην τιμολόγηση των φαρμάκων και των ιατρικών υπηρεσιών.

Και τούτο είναι το δεύτερο «πακέτο» μέτρων: Έχουν προηγηθεί εκείνα του πρώτου μνημονίου και του μεσοπρόθεσμου, που δρομολογούν τη μετατροπή του δημόσιου συστήματος υγείας σε ιδιωτικό, τον αποκλεισμό των φτωχών από τις πρώτες βοήθειες, την αποδόμηση των υπαρχόντων υποστηρικτικών δομών – όλα μέτρα που έχουν ΚΑΙ στους πάσχοντες από AIDS …

Και όπως ενός κακού, μύρια έπονται, οι περικοπές του μνημονίου πλήττουν σοβαρά τη δημόσια υγεία ενώ παράλληλα επιστρέφει στο προσκήνιο ο ρατσισμός, μέσα από τις διάφορες ιστοσελίδες που εξεγείρονται κατά του γεγονότος ότι το υπουργείο Υγείας κάνει εξετάσεις, επί τόπου στην Ομόνοια, μεταναστών για να διαπιστωθεί αν πάσχουν από τον ιό του AIDS . Ενώ, προφανώς σύμφωνα με τη ρατσιστική λογική, θα έπρεπε να απελαθούν χωρίς δεύτερη σκέψη όλοι οι ξένοι και ειδικότεροι οι ασθενείς. Άλλο ένα δείγμα των καταλυτικών επιπτώσεων του μνημονίου: αφενός ιδιωτικοποίηση της δημόσιας υγείας αφετέρου έξαρση του ρατσισμού σε βάρος ξένων φορέων του AIDS …

ΠΑΣΟΚ, ΝΔ χέρι – χέρι με τον Καρατζαφέρη επιβάλλουν και στον υπερευαίσθητο τομέα της υγείας τις συνθήκες της κοινωνικής οπισθοδρόμησης και οικονομικής κατάρρευσης, ανοίγοντας τον ασκό του Αιόλου

* Η 1η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS το 1988, με απόφαση της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας και στη συνέχεια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Της Ρένας Δούρου, Ελευθεροτυπία, 30 Νοεμβρίου 2011

Οι εξελίξεις στους ηγετικούς κύκλους της ευρωζώνης αλλά και της παγκόσμιας οικονομίας είναι ραγδαίες: συναντήσεις επί συναντήσεων, μεταξύ των Μέρκελ και Σαρκοζί αλλά και πέραν του Ατλαντικού, μεταξύ του Μπάρακ Ομπάμα με των βαν Ρομπέι και Μπαρόζο. Διεργασίες λαμβάνουν χώρα νυχθημερόν σε Βερολίνο, Παρίσι, Βρυξέλλες, με διάφορα σενάρια να βλέπουν το φως της δημοσιότητας ενώ ο διεθνής Τύπος προβλέπει μαύρες ημέρες για την ευρωζώνη, κάνοντας λόγο ακόμη και για άμεση διάλυσή της.

Τα όσα δρομολογούνται είναι σίγουρα σημαντικά ωστόσο ο απόηχός τους είναι πολύ μακρινός για εκείνους που ήδη βιώνουν, όχι θεωρητικά αλλά στην καθημερινότητά τους, ακριβώς τις επιπτώσεις αυτής της γερμανικής συνταγής της δημοσιονομικής «αρετής» μέσω ακραίας λιτότητας. Πράγματι, τα πρώτα θύματα μιας κρίσης, που είναι ακόμη στα πρώτα της βήματα, δεν είναι άλλοι από τους παραδοσιακά αδύναμους κρίκους κάθε κοινωνίας: γυναίκες, νέοι, ηλικιωμένοι, άνεργοι…

Ειδικά για τις πρώτες, τις γυναίκες δηλαδή η σοβούσα κρίση ήταν ένα επιπλέον πλήγμα σε μια ήδη πολύ δύσκολη κατάσταση. Πριν από την κρίση οι γυναίκες αντιμετώπιζαν τεράστιες ανισότητες στην αγορά εργασίας σε σχέση με τους άνδρες, αναφορικά με την απασχόληση, την αμοιβή, την ανεργία. Μάλιστα, σε σχέση με την υπάρχουσα κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ανισότητες τις οποίες υφίσταντο οι ελληνίδες εργαζόμενες ήσαν μεγαλύτερες. Το 2008 το ποσοστό γυναικείας ανεργίας ήταν 13% – ποσοστό που σήμερα έχει εκτοξευθεί στο 22.3%, η μία δηλαδή στις πέντε ελληνίδες είναι άνεργη, σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή. Το 50% των γυναικών ηλικίας 20 – 24 ετών και το 35% εκείνων ηλικίας 25 – 29 που αναζητούν δουλειά, είναι σήμερα άνεργες. Στις δε ηλικίες 30 ως 34 ετών η ανεργία κινείται άνω του 20%.

Το δε φαινόμενο πλήττει αδιάκριτα δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Οι γυναίκες απολύονται λόγω της εφαρμογής του μέτρου της εφεδρείας (ξεκίνησε τη Δευτέρα 28 Νοεμβρίου), των συγχωνεύσεων, της κατάργησης ή της ιδιωτικοποίησης δημοσίων φορέων και επιχειρήσεων. Στον ιδιωτικό τομέα, τα πράγματα είναι πιο απλά: οι γυναίκες, όταν δεν βλέπουν τις αποδοχές τους να συρρικνώνονται, απολύονται…

Και δεν είναι μόνο το καταλυτικό φαινόμενο της ανεργίας που υπονομεύει τη ζωή των γυναικών (όπως και των ανδρών άλλωστε). Η κρίση πλήττει τον γυναικείο πληθυσμό και μέσα από την κατάρρευση των μισθών και των δικαιωμάτων. Οι συνέπειές της λειτουργούν κυκλωτικά και αλληλοτροφοδοτούνται, δημιουργώντας ένα εφιαλτικό περιβάλλον για τις γυναίκες, που βλέπουν να καταρρέουν όσα κάποτε τους εγγυούνταν ένα καλύτερο επίπεδο ζωής – για τις ίδιες, τις οικογένειές τους, τα παιδιά τους, τους ανθρώπους που εξαρτώνται από αυτές.

Ένα μικρό παράδειγμα: λόγω των σκληρών πολιτικών λιτότητας και των απολύσεων χιλιάδων συμβασιούχων (στη συντριπτική τους πλειοψηφία γυναίκες) από τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των δήμων, λόγω του κλεισίματος διαφόρων δομών υποστήριξης ζευγαριών με παιδιά και λόγω του περιορισμού του ωραρίου λειτουργίας του ολοήμερου σχολείου, οι μητέρες, παντρεμένες ή όχι, χάνουν τα στηρίγματα εκείνα που τις βοηθούσαν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, εργαζόμενες…

Ένα άλλο φαινόμενο που μαρτυρά ανάγλυφα την έκταση της κρίσης είναι και το γεγονός ότι πλέον οι ελληνίδες καθυστερούν, όταν δεν αποκλείουν, τη γέννηση ενός παιδιού. Όχι για λόγους ιδεολογικούς, φεμινιστικούς, όπως συνέβαινε μέχρι πρόσφατα, αλλά γιατί τις φοβίζει η κρίση, η αυξανόμενη ανεργία, η επισφάλεια της απασχόλησης, η καταβαράθρωση των αμοιβών, των ίδιων αλλά και των συντρόφων τους… Πριν από την κρίση, σύμφωνα με την Ελληνική Παιδιατρική Εταιρία, σημειώνονταν περίπου 110 χιλιάδες γεννήσεις το χρόνο στη χώρα μας ενώ φέτος ο ίδιος αριθμός ανήλθε στις 85 χιλιάδες, στις οποίες πρέπει να περιληφθούν και οι τοκετοί μεταναστριών.

Και δεν πρέπει να ξεχνάμε και τις «παράπλευρες» συνέπειες που επιφέρει η ανατροπή χρόνιων προτύπων, όπως π.χ. το γεγονός ότι σε όλο και περισσότερα νοικοκυριά είναι πλέον η γυναίκα η μοναδική εργαζόμενη, με αποτέλεσμα την όξυνση των σχέσεών τους με τους άνεργους συντρόφους τους, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε τριβές, συγκρούσεις, κακοποιήσεις…

Το Σεπτέμβριο ο τέως πρωθυπουργός, Γιώργος Παπανδρέου δήλωνε ότι η κυβέρνησή του επιθυμούσε να υπάρχει ένας εργαζόμενος σε κάθε οικογένεια. Κάτι που σύμφωνα με τον Σάββα Ρομπόλη, επιστημονική διευθυντή του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, θα ήταν καταστροφή γιατί θα σήμαινε 1.5 εκατομμύριο ανέργους. Σήμερα βρισκόμαστε αισίως στο ένα εκατομμύριο ανέργους από τους οποίους το 1/5 είναι γυναίκες. Και με την ύφεση να κινείται φέτος πάνω από το 6% και γύρω στο 3% του χρόνου, και με μια αναιμική ανάπτυξη της τάξης του 0.5% το… 2013, με άλλα λόγια με τη χώρα να βρίσκεται στο τούνελ της ύφεσης επί πέντε συνεχόμενα χρόνια, είναι βέβαιο ότι οι γυναίκες θα συνεχίσουν να πληρώνουν το βαρύ τίμημα μιας κρίσης, η οποία τώρα μόλις αρχίζει να ξεδιπλώνεται…

Η σημερινή «Διεθνής Ημέρα Αλληλεγγύης προς τον Παλαιστινιακό Λαό», η οποία καθιερώθηκε από το 1977, ύστερα από απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, βρίσκει τον παλαιστινιακό λαό σε μια πολύ κρίσιμη καμπή του αγώνα του. Αυτή της αναγνώρισης από τον ΟΗΕ του ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους. Ήδη ο παλαιστινιακός αγώνας έχει σημειώσει μια πρώτη, πολύ σημαντική, νίκη: από τις 31 Οκτωβρίου, η Παλαιστίνη έγινε το 195ο μέλος της οργάνωσης του ΟΗΕ για την Εκπαίδευση, την Επιστήμη και τον Πολιτισμό (της Unesco) παρά την ενεργητική άρνηση των ΗΠΑ και βεβαίως του Ισραήλ. Η αδιάλλακτη δε στάση του τελευταίου, σε συστηματική βάση, υπονομεύει κάθε πρωτοβουλία ειρηνικής επίλυσης του θέματος, στη βάση του σεβασμού του διεθνούς δικαίου και των δικαιωμάτων του Παλαιστινιακού λαού, όπως ορίζουν επανειλημμένα οι αποφάσεις του ΟΗΕ. Δηλαδή αναγνώριση ανεξάρτητου κράτους στα σύνορα του 1967, με δικαίωμα επιστροφής των προσφύγων στις εστίες τους και με πρωτεύουσα την ανατολική Ιερουσαλήμ. Η κυβέρνηση Νετανιάχου, παραβιάζοντας κάθε έννοια διεθνούς δικαίου, συνεχίζει και εντείνει προκλητικά την πολιτική των οικισμών, η οποία δημιουργεί τετελεσμένα και δυναμιτίζει κάθε απόπειρα διαπραγμάτευσης.
Σήμερα, που το θέμα της αναγνώρισης παλαιστινιακού κράτους βρίσκεται μπλοκαρισμένο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, κυρίως λόγω ΗΠΑ, Βρετανίας και Γαλλίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να βγει από το λήθαργο και την απραξία της και να υιοθετήσει κοινή θέση υπέρ της παλαιστινιακής υπόθεσης. Η κ. Άστον πρέπει να πάψει την πολιτική της στρουθοκαμήλου και να αναλάβει τις πρωτοβουλίες εκείνες που θα φέρουν την Ευρώπη στο πλευρό του σκληρά δοκιμαζόμενου παλαιστινιακού λαού μέσα από το συνεχιζόμενο αγώνα του, στον παράνομο ισραηλινό αποκλεισμό της Λωρίδας της Γάζας.
Η δε ελληνική κυβέρνηση του κ. Λ. Παπαδήμου οφείλει ξεκάθαρα να υπερασπιστεί το διεθνές δίκαιο, στηρίζοντας εμπράκτως τους αγώνες του παλαιστινιακού λαού για κυρίαρχη, ελεύθερη πατρίδα, μακριά από στοχεύσεις αμφιβόλου νομιμότητας και περιεχομένου, οι οποίες μπορεί εντέλει να πλήξουν και τα ελληνικά συμφέροντα.

Αυτό ήταν, λοιπόν. Η άρνηση «αρχής» του κ. Σαμαρά να υπογράψει δήλωση αποδοχής της μνημονιακής πολιτικής αποδείχθηκε, τελικά, επιχείρημα του ίδιου βεληνεκούς με το «λεφτά υπάρχουν» του κ. Παπανδρέου, προεκλογικά: απλά ξεφούσκωσε! Είχαν προηγηθεί το «αναπόφευκτο» της εφαρμογής των αποφάσεων της Συνόδου Κορυφής της 26ης Οκτωβρίου και η αποδοχή της δημιουργίας μιας κυβέρνησης με τη στήριξη του κόμματός του προκειμένου να εφαρμοστεί η αποτυχημένη πολιτική του κ. Παπανδρέου (πολιτική, την οποία ο ίδιος επέκρινε δριμύτατα).

Δεν σκοπεύω να επαναλάβω εδώ τα όσα κατά κόρον έχουν ήδη γραφτεί περί της αλλαγής στάσης του κ. Σαμαρά, περί της υποχώρησής του από τα όσα διακήρυττε σε υψηλότατους τόνους, περί της περίεργης θέσης του έναντι μιας κυβέρνησης την οποία στηρίζει αλλά στην οποία, ταυτόχρονα, ασκεί κριτική (!) – είναι σίγουρο ότι οι ψηφοφόροι του κόμματός του θα έχουν τον τελικό λόγο για τη στάση του αυτή, όταν γίνουν εντέλει οι εκλογές: δεν είναι διόλου σίγουρο ότι αυτές θα διεξαχθούν στις 18 Φεβρουαρίου, όπως υποστηρίζει (μέχρι τώρα) ο κ. Σαμαράς.

Εκείνο που ενδιαφέρει είναι αυτό που ανέδειξε με την υποχώρησή του ο κ. Σαμαράς. Πρόκειται, δηλαδή, για ένα νέο μοντέλο ευρωπαϊκής συμπεριφοράς εκ μέρους των ισχυρών ηγετικών χωρών προς εκείνες που υποχρεώνονται να παίζουν το ρόλο των ιθαγενών, των δεύτερης κατηγορίας εταίρων, που εξαναγκάζονται (μέσω οικονομικού εκβιασμού) να ακολουθούν και να συμμορφώνονται – σε εντολές, κατευθύνσεις, πολιτικές, πέρα από τη λαϊκή νομιμοποίηση. Πρόκειται για όραμα που παρασάγγας απέχει από τις αρχές και τις αξίες των ιδρυτών- πατέρων της ευρωπαϊκής ιδέας, όταν στα ερείπια της Ευρώπης μετά από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο επιθυμούσαν η ευρωπαϊκή ιδέα να λειτουργήσει αποτρεπτικά έναντι αρχικά του γερμανικού εθνικισμού (που είχε προκαλέσει τους δύο Παγκόσμιου Πολέμους) και κατόπιν έναντι κάθε είδους εθνικισμού, από όποια χώρα κι αν προερχόταν.

Η υποχώρηση του κ. Σαμαρά στο θέμα της ενυπόγραφης δέσμευσης έρχεται, ως μια ακόμη ψηφίδα, να ολοκληρώσει την εικόνα μιας Ελλάδας που λειτουργεί ως η… πρωτοπορία του νέου τρόπου διακυβέρνησης της Ευρώπης -και όχι μόνο της Ευρωζώνης. Η Ελλάδα ταπεινώνεται, όχι περιστασιακά, αλλά στο πλαίσιο σχεδίου παραδειγματισμού: η απαίτηση περί γραπτών δηλώσεων των κομμάτων εξουσίας, συνιστά τον προπομπό της «νέας» ευρωπαϊκής διακυβέρνησης – τα εισαγωγικά έχουν να κάνουν με το ότι ουσιαστικά αυτή παραπέμπει στις αποικιοκρατικές μεθόδους του 19ου αιώνα, όταν οι μεγάλες δυνάμεις απαιτούσαν μεν από τους υποτελείς τους την υιοθέτηση συγκεκριμένων αποφάσεων που τις εξυπηρετούσαν, ήθελαν όμως να κάνουν να φαίνεται ότι επρόκειτο δήθεν για δικές τους αποφάσεις, τις οποίες ελάμβαναν μόνοι τους…

Η αποτελεσματική, όπως αποδείχθηκε, πίεση στον Αντ. Σαμαρά να υπογράψει γραπτή δήλωση αποδοχής ουσιαστικά της μνημονιακής πολιτικής και της συνέχισής της, δεν καταρράκωσε απλά το κύρος του ως επικεφαλής του κόμματος εξουσίας που είναι η Ν.Δ., αλλά ουσιαστικά αποκάλυψε την ηθική κατάπτωση στην οποία έχει πλέον περιέλθει η γερμανογαλλική ηγεσία της ΕΕ. Αυτή, δηλαδή, ακριβώς που θέλει σήμερα άρον – άρον να επιβάλλει, μέσω νέων συνθηκών, μια Ευρώπη τριών (;) ταχυτήτων, μια Ευρώπη αυστηρής δημοσιονομικής πειθαρχίας, μέσω της συνταγματοποίησης μάλιστα του περιβόητου «χρυσού κανόνα», μια Ευρώπη της επιτήρησης, της περιορισμένης εθνικής κυριαρχίας (αφού οι προϋπολογισμοί θα διορθώνονται στις Βρυξέλλες και όχι στα εθνικά Κοινοβούλια), μια Ευρώπη λιτότητας και εξαθλίωσης των κοινωνιών. Μια Ευρώπη άρνησης της Δημοκρατίας, ακριβώς αυτή για την οποία κρούει τον κώδωνα του κινδύνου ο Χάμπερμας, όταν αναφέρεται στην ανάγκη «διάσωσης της αξιοπρέπειας της Δημοκρατίας».

«Η ελληνική καταστροφή μας προειδοποιεί αναφορικά με τη μετά-δημοκρατική οδό που έχουν επιλέξει η Άγκελα Μέρκελ και ο Νικολά Σαρκοζί. Η συγκέντρωση εξουσίας σε έναν κύκλο αρχηγών κρατών που επιβάλλουν τις συμφωνίες τους στα εθνικά Κοινοβούλια, δεν είναι η ορθή οδός», παρατηρούσε ο γερμανός φιλόσοφος στις αρχές Νοεμβρίου, στην Frankfurter Allgemeine Zeitung.

Τελικά, ο Αντώνης Σαμαράς δεν υπέγραψε απλά την απόφαση «συμμόρφωσής» του, αλλά κι εκείνη μιας αντιδημοκρατικής ευρωπαϊκής διακυβέρνησης που ασκούν οι σημερινοί κυρίαρχοι (Βερολίνο, Παρίσι) μέσα από εκβιαστικές ταπεινώσεις. Όμως αυτή η «μετα-δημοκρατική οδός» δεν οδηγεί μόνο στην καταρράκωση της Δημοκρατίας, αλλά και στην εξαφάνιση της ίδιας της ευρωπαϊκής ιδέας…

Η Φεμινιστική Πρωτοβουλία για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών ανακοινώνει μια σειρά εκδηλώσεων γύρω από τις 25 Νοέμβρη, παγκόσμια ημέρα για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών:

24 Νοέμβρη, Πέμπτη, 5 μ.μ., έξω από το μετρό στην οδό Κοραή

Εικαστικό δρώμενο – «Σιωπηλές μάρτυρες» – για τη βία κατά των γυναικών

Δημόσια παρέμβαση για ενημέρωση του κοινού

25 Νοέμβρη, Παρασκευή, 6 μ.μ. στο εστιατόριο Γιανταή, Λεωνίδου 31, Πλατεία Αυδή (κοντινότερος σταθμός Μετρό, Μεταξουργείο)

Εκδήλωση-συζήτηση για τη βία κατά των γυναικών με άξονες

Ενδοοικογενειακή βία
Trafficking
Βία στο χώρο της εργασίας
Βιασμός
ΛΟΑΤ δικαιώματα και βία

Η αίθουσα είναι προσβάσιμη σε ΑμεΑ

Πρώτο 10ήμερο Δεκεμβρίου (ημέρα θα ανακοινωθεί σύντομα)

Συναυλία της Τάνιας Τσανακλίδου με τους μουσικούς της στις γυναικείες φυλακές Ελαιώνα.

Η εκδήλωση αυτή διοργανώνεται στο πλαίσιο της συμπαράστασης της Πρωτοβουλίας μας στη διαμαρτυρία των κρατουμένων γυναικών για τη μείωση συσσιτίου και φαρμάκων.

Δήλωση Ρένας Δούρου, μέλους της Πολιτικής Γραμματείας του ΣΥΝ, υπεύθυνη Ευρωπαϊκής Πολιτικής

Με αφορμή την ανακοίνωση του θανάτου της Ντανιέλ Μιτεράν

Η Ντανιέλ Μιτεράν, που έφυγε σήμερα από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών, δεν υπήρξε ποτέ μια συμβατική Πρώτη Κυρία της Γαλλίας. Ξεχώριζε πάντα για τις πεποιθήσεις και τους αγώνες της στο πλευρό εκείνων που δεν είχαν φωνή και υψηλούς προστάτες. Των Κούρδων, των Θιβετιανών ή των Ζαπατίστας. Δεν δίσταζε, προς μεγάλη απογοήτευση του διπλωματικού κατεστημένου, να αγνοήσει το πρωτόκολλο και να συναντηθεί με τον Φιντέλ Κάστρο ή τον κομαντάτε Μάρκος.

Μέσα από την οργάνωσή της, France Libert?s, δραστήρια μέχρι το τέλος της ζωής της, υποστήριζε πάντα τους αγώνες των λαών, την προάσπιση οικολογικών δικαιωμάτων, όπως για παράδειγμα το δημόσιο αγαθό του νερού και κατήγγειλε συστηματικά «έναν καπιταλισμό που αυτοκαταστρέφεται, θύμα του ολοκληρωτισμού του και της περιφρόνησής του προς τις μη εμπορευματικές ανθρώπινες αξίες». Αγωνίστριες σαν τη Μιτεράν, με τις δυνατές κι αδύνατες πτυχές τους, πλουτίζουν τα κινήματα για τα κοινωνικά και οικολογικά δικαιώματα, λειτουργώντας ως έμπνευση για δράση, κάτι που χρειαζόμαστε επειγόντως σήμερα.

ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΥΝ, 22/11/2011

Από τον Κέυνς στη Θάτσερ
Χωρίς επιστροφή
Καπιταλιστικές Κρίσεις, Κοινωνικές Ανάγκες, Σοσιαλισμός.
(Εκδόσεις Κ Ψ Μ )

Τετάρτη 23 Νοεμβρίου, στις 7 μμ, στο θεατράκι του Δημαρχείου (Πλατεία Δημοκρατίας, είσοδος από Καραθεοδωρή)

Θα μιλήσουν οι:
Ρένα Δούρου, Επιμελήτρια εκδόσεων, Μέλος της Πολιτικής Γραμματείας του ΣΥΝ, υπεύθυνη του τμήματος Ευρωπαϊκής Πολιτικής
Ευκλείδης Τσακαλώτος, Καθηγητής Οικονομικής Επιστήμης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Μέλος της Κ.Π.Ε. του ΣΥΝ

Συντονίζει ο Χρήστος Σίμος, Υποψήφιος Διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, μέλος της Κ.Π.Ε. του ΣΥΝ

Της Ρένας Δούρου, Η Αυγή της Κυριακής, 20 Νοεμβρίου 2011

DERINGIL SELIM, Η καλά προστατευόμενη επικράτεια. Ιδεολογία και νομιμοποίηση της εξουσίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία 1876-1909, μετάφραση (από τα αγγλικά) – επιμέλεια: Στέφανος Π. Παπαγεωργίου, εκδόσεις Παπαζήση, σελ. 535

«Η καλά Προστατευόμενη Επικράτεια, Ιδεολογία και νομιμοποίηση της εξουσίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (1876 – 1909)», είναι ο τίτλος ενός κλασικού πια έργου του Selim Deringil -καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Βοσπόρου (Bogaziçi) της Ιστανμπούλ- σημείου αναφοράς για τη συγκεκριμένη περίοδο. Πρόκειται για ένα έργο που, στηριζόμενο σε σπάνιες πηγές, πραγματεύεται τα ζητήματα εξουσίας και ιδεολογίας, όπως αυτά διαμορφώθηκαν την περίοδο της μακράς, 32χρονης διακυβέρνησης της αυτοκρατορίας από το σουλτάνο Αμπντουλχαμίτ ΙΙ (1876-1909). Η πλούσια χρήση των πηγών από τον Deringil συνδυάζεται και με μια οξυδερκέστατη ανάλυση που επικεντρώνεται στην ανατομία του τρόπου, ή, ακριβέστερα, των τρόπων που χρησιμοποίησε η οθωμανική ελίτ της περιόδου του Αμπντουλχαμίτ, προκειμένου να αποκτήσει την απαραίτητη, για την εδραίωση της κρατικής εξουσίας, νομιμοποίηση της Υψηλής Πύλης, σε μια περίοδο που η μοναδική μουσουλμανική δύναμη δεχόταν ασφυκτικές πιέσεις από τις άλλες ευρωπαϊκές, χριστιανικές δυνάμεις.

Ο Deringil αποδεικνύει τεκμηριωμένα ότι η απάντηση στο «έλλειμμα νομιμοποίησης» που είχε σωρευτεί λόγω -σύμφωνα με τον Χάμπερμας (Legitimation crisis, σελ. 71)- «της δομικής ανομοιότητας μεταξύ περιοχών διοικητικής δράσης και περιοχών πολιτισμικής παράδοσης, που συγκροτεί τότε ένα συστηματικό όριο σε προσπάθειες να συμψηφιστούν μειονεκτήματα νομιμοποίησης μέσω ενσυνείδητων χειρισμών», δεν συνιστά κάποιου είδους «ανωμαλία» ή κάτι το «εξωτικό» εκ μέρους της οθωμανικής αυτοκρατορίας, αλλά αντιθέτως μια προσπάθεια προσαρμογής στη φθορά της πραγματικής εξουσίας, όπως αυτή παρατηρείται στα προ-νεωτερικά κράτη. Όπως και οι άλλες πολυεθνικές αυτοκρατορίες της εποχής (αυστροουγγρική, ρωσική, κ.λπ.), έτσι κι η Οθωμανική επί Αμπντουλχαμίτ επεδίωξε, προκειμένου να επιβιώσει, την ενίσχυση της κεντρικής εξουσίας, με πρότυπο την αρχή της νεωτερικότητας. Και μάλιστα ο συγκεκριμένος σουλτάνος, που κατά κόρον έχει γίνει αντικείμενο παραπλανητικών χαρακτηρισμών (με την έννοια ότι χάνουν την ουσία, δίνοντας έμφαση σε δευτερεύοντα χαρακτηριστικά, όπως «Κόκκινος Σουλτάνος»), θέλησε την ανάδειξη, με ό,τι μέσα διέθετε, μιας οθωμανικής νομιμοποίησης στο πλαίσιο ενός διεθνούς περιβάλλοντος, όπου η μουσουλμανική αυτοκρατορία δεχόταν τις έντονες πιέσεις των αντιπάλων της. «Η Υψηλή Πύλη βρίσκεται εγκλωβισμένη ανάμεσα σε χριστιανικά κράτη. Ακόμη κι αν οι φυσικοί και διπλωματικοί μας πόροι είναι απεριόριστοι, εμείς θα παραμείνουμε υποχρεωμένοι να επιζητούμε τη βοήθεια των μεγάλων δυνάμεων… Όμως η οποιαδήποτε βοήθεια μεταξύ κρατών είναι βασισμένη στην αμοιβαία καχυποψία και στο υπολογισμένο συμφέρον», παρατηρούσε σε υπόμνημά του προς τον Σουλτάνο, ο Μεχμέντ Σαΐντ Πασάς, ένας από τους σημαντικότερους οθωμανούς πολιτικούς του 19ου αιώνα, κεντρική προσωπικότητα της χαμιτικής περιόδου, επί εννιά χρόνια μεγάλος βεζίρης του Αμπντουλχαμίτ. Άρα η πρόκληση που αντιμετώπισε ο τελευταίος όταν ανέλαβε τα ηνία της μοναδικής μουσουλμανικής δύναμης της εποχής, της δύναμης που οι ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες αντιμετώπιζαν ως «ανωμαλία» που έπρεπε να διορθωθεί, ήταν διπλή: αφορούσε τη δικαιολόγηση της ύπαρξης της οθωμανικής αυτοκρατορίας, τόσο έναντι των άλλων κρατών όσο μπροστά στους δικούς της υπηκόους. Ο συγγραφέας εξετάζει έτσι τους βασικούς άξονες της εσωτερικής πολιτικής του Αμπντουλχαμίτ, μέσω της ενίσχυσης της κεντρικής εξουσίας του χαμιτικού κράτους και της εδραίωσης υπερεθνικής συνεκτικής ιδεολογίας, του οθωμανισμού.

Δηλαδή ο Deringil εξετάζει το πώς οι νομιμοποιητικές ιδεολογίες αντανακλώνται στις πολιτικές του Αμπντουλχαμίτ, στη βάση κυρίως της συγκολλητικής ουσίας του πανισλαμισμού, με την έννοια της οθωμανοποίησης του Ιερού Νόμου (σεριάτ). Ο τελευταίος προτάσσεται πλέον από τον σουλτάνο ως όχημα νομιμοποίησης της κεντρικής του εξουσίας: δεν αρκούσε πλέον ο υπήκοος να είναι σουνίτης μουσουλμάνος, σημασία είχε τι έγραφε το διαβατήριό του. Δεν επρόκειτο για κάποια επιστροφή στις ισλαμικές ρίζες αλλά για τη χρήση ισλαμικού λεξιλογίου και ισλαμικών ιδεολογικών εργαλείων, προκειμένου να θεμελιωθεί μια εθνική κρατική ιδεολογία. Στο πλαίσιο αυτό ακριβώς εξετάζεται και ο ρόλος του Αμπντουλχαμίτ ως χαλίφη όλων των μουσουλμάνων (ένας ρόλος δοτός σε ό,τι αφορά τους προηγούμενους σουλτάνους) που όμως στα τέλη του 19ου αιώνα χρησιμοποιείται «ως ενοποιητικό είδωλο στο νέο θρησκευτικο-εθνοτικό στοιχείο αναγνώρισης» (Χόμπσμπαουμ, Nations and Nationalism, σελ. 73).

«Το οθωμανικό χαλιφάτο αποδύθηκε σε μια μείζονα πρωτοβουλία στοχεύοντας στην επιβολή μιας νέας βάσης αλληλεγγύης μεταξύ των μουσουλμάνων υπηκόων του» σημειώνει χαρακτηριστικά (σελ. 166) ο συγγραφέας, φέρνοντας σχετικά παραδείγματα της προσπάθειας μονοπώλησης της επίσημης ιερότητας, όπως, π.χ. την εμμονή της Υψηλής Πύλης να ελέγχει την τυπογραφία και την κυκλοφορία των Κορανίων, θέλοντας έτσι να αποφύγει ανταγωνισμό από τον σιϊσμό αλλά και από μια εγκεκριμένη πηγή του σουνιτικού ισλάμ, όπως τη θρησκευτική σχολή Αλ Άζχαρ στην Αίγυπτο…

Στα τέλη του 19ου αιώνα η οθωμανική ελίτ εξερευνά οδούς νομιμοποίησης, εντός κι εκτός της οθωμανικής επικράτειας, σκιαγραφώντας το πώς παρατηρούσε η Ινστανμπούλ τον έξω κόσμο, το πώς μετείχε στα διεθνή, πολιτικά και πολιτισμικά δρώμενα της περιόδου, το πώς προβαλλόταν η εικόνα της αυτοκρατορίας εκτός των συνόρων, το πώς επιχειρούσε να… μιμηθεί τους χριστιανούς ιεραποστόλους (τους οποίους καταπολεμούσε στο εσωτερικό της), προσηλυτίζοντας επισήμως στη χανεφιτική ορθοδοξία, με απόπειρες να ενσταλλαχθεί αυτή η νέα ορθοδοξία στους γεζιντίδες στο Ιράκ (σελ. 227 κι επ.). Περιγράφει, δηλαδή, την «Αυτοκρατορική Νοοτροπία» (σελ. 21) της «Καλά Προστατευμένης Επικράτειας», επιχειρώντας να «αναγνώσει» την οθωμανική αυτοκρατορία στα τέλη του 19ου αιώνα, στο πλαίσιο μιας «οθωμανοκεντρικής προσέγγισης»: οι οθωμανοί, όπως και οι άλλες ευρωπαϊκές μοναρχίες, αναγκάζονται, μπροστά στις καταλυτικές ανατροπές που έχει φέρει η γαλλική επανάσταση, και κυρίως ο διαμελισμός της αυτοκρατορίας με την δημιουργία εθνικών-ανεξάρτητων κρατών, «να δανειστούν τις ιδέες των εθνικιστών και των φιλελεύθερων και να τις χρησιμοποιήσουν υπέρ της διαφύλαξης και της άμυνας της αυτοκρατορίας» (σελ. 22). Πρόκειται δηλαδή για μια «περίπτωση αυτοκρατορικής προσάρμοσης στις απαιτήσεις των καιρών, συγκρίσιμη σε πολλά επίπεδα με εκείνο που παρατηρούνταν σε άλλα πολυ-εθνοτικά νομιμοποιημένα συστήματα» (σελ. 472). Ωστόσο, οι νομιμοποιητικές προσπάθειες του σουλτάνου Αμπντουλχαμίτ και της ελίτ της οθωμανικής αυτοκρατορίας, σε όλα τα επίπεδα, δεν στάθηκαν ικανές για να αποτρέψουν το μοιραίο: το τέλος της οθωμανικής αυτοκρατορίας – με το χαλιφάτο να τελειώνει με την εκθρόνιση του Αμπντουλχαμίτ ΙΙ.

Τέλος; Όχι ακριβώς, γιατί, όπως παρατηρεί τεκμηριωμένα ο Deringil, «η γενιά που έφερε την Τουρκία στον 20ό αιώνα έμπηξε τα ιδεολογικά της δόντια σε ένα συγκεκριμένο σώμα ακατέργαστου διανοητικού υλικού» (σελ. 493). Πρόκειται για την «υπόρρητη γνώση» που διαπότισε τους κεμαλικούς πυρήνες μέσα από την εξάπλωση της επιρροής της Επιτροπής για την Ένωση και την Πρόοδο, που ιδρύθηκε το 1889 στην Αυτοκρατορική Ιατρική Σχολή ως σπουδαστική οργάνωση, διαδόθηκε στις άλλες σχολές και εναντιώθηκε στην ιδεολογία και την εξουσία της Υψηλής Πύλης, βάζοντας τις βάσεις για το νεωτεριστικό κίνημα των Νεότουρκων… Η άνοδος των τελευταίων ευνοήθηκε ακριβώς από τις συνθήκες που είχε δημιουργήσει η διαπολιτισμική σύνθεση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας επί Αμπντουλχαμίτ.

Κλείνοντας, δύο καταληκτικές παρατηρήσεις:

-Το έργο του Deringil ξεχωρίζει γιατί εξετάζει την περίοδο του Αμπντουλχαμίτ μακριά από τους παραμορφωτικούς φακούς είτε της κεμαλικής αριστεράς, που ομνύει στη νεωτερικότητα (και που επιδιώκει τη συστηματική αμαύρωση της συγκεκριμένης περιόδου), είτε της νέο-οθωμανικής σχολής, που τείνουν προς την εξιδανίκευση της προσωπικότητας του σουλτάνου και των πολιτικών του. Ο Deringil, κάνοντας χρήση πρωτογενών πηγών, θέτει την ανάλυσή του στο ιστορικό πλαίσιο, και προχωρά στην αποτίμηση, μακριά από απλουστεύσεις και αφορισμούς, των πολιτικών και διοικητικών διεργασιών στο εσωτερικό της οθωμανικής αυτοκρατορίας, αποφεύγοντας τις παγίδες είτε μιας κοινωνιολογίζουσας προσέγγισης που υποβαθμίζει το ιστορικό υπόβαθρο είτε μιας επιφανειακής, γραμμικής περιγραφής. Έτσι η μελέτη του δεν έχει σημασία μόνο για την Τουρκία, αλλά και για όλα τα πρώην εδάφη της οθωμανικής αυτοκρατορίας στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.

-Επίσης, το έργο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τον έλληνα αναγνώστη, καθώς εξετάζει ένα θέμα ελάχιστα γνωστό στη νεοελληνική δημόσια ιστορία, καθώς έχουν γίνει μελέτες γι’ αυτό (κυρίως για όλες τις προσωπικότητες που έδρασαν στην υπηρεσία της Πύλης καθώς και ένα επιστημονικό συνέδριο με το ίδιο θέμα που οργάνωσε και εξέδωσε το 2001 ο Όμιλος Μελέτης της Καθ’ ημάς Ανατολής “Ρωμιοί στην υπηρεσία της Υψηλής Πύλης”): την παρουσία και τη λειτουργία των «Οθωμανών Ελλήνων» – εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η περίπτωση του Κωστάκη Μουσούρου, του πρώτου μη μουσουλμάνου οθωμανού πρέσβη, που διορίστηκε στην Αθήνα, ως ο πρώτος επιτετραμμένος στο βασίλειο της Ελλάδας, επί Όθωνα. Πολλοί οθωμανοί έλληνες είχαν καταλάβει υψηλότατες θέσεις στα υπουργεία Εσωτερικών, Οικονομικών, Εξωτερικών… «Αποτελεί ειρωνεία, όταν σκεφτόμαστε ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία, που ήταν ένα ισλαμικό κράτος, επέτρεψε ακόμη και ενθάρρυνε μη-μουσουλμάνους να εισέρχονται στη γραφειοκρατική της μηχανή (…) Και, αντίθετα, στη λαϊκή Τουρκική Δημοκρατία, να υπάρχει ένας άγραφος κανόνας σύμφωνα με τον οποίο Αρμένιοι, Εβραίοι ή Έλληνες, όλοι πλήρεις πολίτες της Δημοκρατίας, να αποκλείονται από κυβερνητικά πόστα», παρατηρεί ο Deringil. Βέβαια στο σημείο αυτό θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει ότι η παρουσία μη μουσουλμάνων ήταν σχεδόν απαραίτητη για τη λειτουργία της πολυεθνικής αυτοκρατορίας, καθώς η μουσουλμανική παράδοση απαγόρευε τη γνώση των ξένων γλωσσών, τις χρηματιστικές λειτουργίες, και αποθέωνε τις στρατιωτικές-διοικητικές υπηρεσίες….

Το βιβλίο του Κώστα Βούλγαρη
Fuoco di Etna / Αταξινόμητο
Από την Σταυρούλα Γ. Τσούπρου, Ελευθεροτυπία, «Βιβλιοθήκη», Σάββατο 19 Νοεμβρίου 2011

Κώστας Βούλγαρης, Αερσίλοφος χώρα
εκδ. Το Πέρασμα, σ. 221, ευρώ 19,17

«μόνος δε του μεγαλείου κοινωνός ο της θαλασσίου δίνης οφθαλμός, εισπνοή και εκπνοή των υδάτων εν ταυτώ εμποιούμενος, κλίνη και σκέπη και γένος ουκ έχων και μόνο εκ της ατάκτου των κυμάτων δυνάμεως ενδιαιτώμενος, ώσπερ έπος την αείρυτο αναγέννηση του λόγου εμφωλεύει, εις τους αιώνας».

«Ιστορία, της επιστήμης κορωνίς και τέχνης επιστέγασμα. (…) Εις την ανά χείρας βίβλον, των εγκειμένων χρονικών διηγημάτων επιτομήν εν προόδω θέλω παραδώσω εις τους φιλακροαμένους. Οτι κέρδος νομίζω και ουχί ζημία του κάτω χρόνου τα σπουδαία εις τον εξής χρόνο μεταθέσω, άνευ της αρρωστηματικής επιδιώξεως παλινζωίας και παλιγγενεσίας. (…) Οτι λαού δυστυχούντος, μόνα μέσα δραπέτευσης εκ βίου κενού παντομίμας τα δρώμενα. (…) Ω τέχνη του λόγου (…) Επιστήμη ουκ είσαι, ίνα σε σπουδάσω, ούτε δόξα Θεού, ίνα τα καθάρσια θύσω. Αρμονίας και ευαρμοστίας και ευρυθμίας επιστατείς, και ευρεσιλογία δυναστεύεις, και εμπειρία εκάστου πράγματος παραδίδεις, ως προσταγή αυθεντική. Μα και των ουρανών τις δυνάμεις επιπλήττεις, και πάντες άγγελοι, αρχάγγελοι, αρχές, εξουσίες, θρόνοι, κυριότητες, τα χερουβείμ και τα σεραφείμ και πάσα άνωθεν στρατιά, εν φόβω και τρόμω εμπρός σου συστέλλεται».

Τι μας παραδίδει, λοιπόν, εδώ ο Κώστας Βούλγαρης, συγγραφέας της τετραλογίας Το εμφύλιο σώμα και του μυθιστορήματος Η μέρα με τις δεκατέσσερις νύχτες, αλλά και γνωστός δοκιμιογράφος; Οσα παρετέθησαν προ ολίγου δείχνουν μια γλωσσική απόκλιση από τα προηγούμενα συγγραφικά προϊόντα, αλλά, ταυτόχρονα, και μια επιμονή στην αφήγηση της Ιστορίας σε συνδυασμό με την τέχνη της αληθοπλασίας (για τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο γράφει ο Κώστας Βούλγαρης, «Ζώντας με τις φωνές της Ιστορίας», οι δηλώσεις του στη στήλη τού Μισέλ Φάις «Θαμμένοι σε λέξεις», Βιβλιοθήκη / Ελευθεροτυπία, 17.10.2008, τχ. 524, είναι σαφέστατες). Ωστόσο, ο προσδιορισμός του νέου προϊόντος αποδεικνύεται δυσχερέστατος, τόσο περισσότερο αφού αυτή ακριβώς η δυσχέρεια αποτελούσε, ως φαίνεται, έναν από τους προγραμματικούς στόχους του συγγραφέα: «Προσώρας, την μορφή του μόνο γνωρίζω, αυτή δε ασύμμετρος και ατελεύτητος και αυτοέλικτος, ως των κυμάτων ο φλοίσβος, και δυσπρόσιτος και λιποφεγγής και υπερφίαλος, ως της ανταρσίας τα κινήματα, και πολύαρχος και πολύγονος και πολύφωνος, ως της ζωής τα καθέκαστα».

Είναι γεγονός ότι λόγω της ως άνω μορφής το παρόν μπορεί να αναγνωσθεί τμηματικά και μάλιστα ούτε καν γραμμικά, ενώ ο συγγραφέας του επανέρχεται τακτικά ενώπιον του αναγνώστη είτε ως «ρέκτης της εμπειρίας» (στο κεφάλαιο με τον εν λόγω τίτλο είναι που παραθέτει, με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο, και τις «πηγές» του, θυμίζοντάς μας το αντίστοιχο στο Στο όνειρο πάντα η Πελοπόννησο), είτε ως «προσφεύγων στους προγόνους», προκειμένου να λάβει το χρίσμα τής «χρονικής διήγησης», «του σύμπαντος λόγου», είτε ως «χρονικογράφος», υπηρέτης της Ιστορίας, η οποία αποτελεί κορωνίδα της Επιστήμης και επιστέγασμα της Τέχνης, είτε ως «εξομολογούμενος» τις βαθύτερες αιτίες τής συγγραφής του, είτε, τέλος, ως ταλαιπωρούμενος από τον εφιάλτη των ευθυνών αυτής της τελευταίας. Ενα είναι, πάντως, το ασφαλές συμπέρασμα, που αποδεικνύεται, εξάλλου, και στην πράξη: το νέον έπος δεν μπορεί παρά να εδράζεται στα παλαιά, αλλιώς δεν θα γνώριζε τι να απορρίψει και, βέβαια, δεν μπορεί παρά να κρατά και να φροντίζει το νήμα της γλώσσας τους. Δανείζεται, μάλιστα, ο συγγραφέας (αν πρόκειται για συνειδητή πράξη), εκτός από την αρχαιοπρεπή «Παράβαση» της αττικής κωμωδίας και την «Πάροδο» της τραγωδίας, μόνο που εδώ η Πάροδος δεν βρίσκεται στην αρχή του έργου, αλλά στο μέσον (να θυμηθούμε εδώ το Στου Χατζηφράγκου του Κοσμά Πολίτη). Η Πάροδος αυτή αποτελείται από τριάντα πέντε λήμματα – έννοιες, όπως Σοφία, Λύπη, Ισότητα, Υπακοή, Σιωπή, Ερως, Ηδονή, Τύχη, Ομορφιά, Δικαίωση, Πρόνοια, Μεγαλείο, Υφος, Αγνοια, Κενοδοξία, Επανάσταση, οι οποίες, παρατιθέμενες, συγκεκριμενοποιούνται, μέσω γλαφυρών παραδειγμάτων, προσδιορίζονται και περιγράφονται ή, διά της αλληγορίας, αναπαριστώνται και εκ νέου νοηματοδοτούνται ή κρίνονται.

Το υπόλοιπον του κειμένου, τώρα, που εκατέρωθεν πλαισιώνει την Πάροδο, αταξινόμητο στην πραγματικότητα και εκ προθέσεως ανατρεπτικό και εποικοδομητικό συνάμα, σαν την Αιτναία φωτιά στο ολοπόρφυρο χρώμα του εξωφύλλου, θα μπορούσε: να αποτελεί μέρος μιας Γενεαλογίας του Ανθρώπου, όπως, βέβαια, και της Τέχνης του Λόγου· θα μπορούσε να είναι, μεταξύ άλλων, η ποιητική Εισαγωγή σε μια ιστορική αναδρομή στις θρησκείες και τις πλάνες τους· θα μπορούσε να είναι μία συλλογή διηγημάτων ή και παραινετικών ή εγκωμιαστικών ή παραμυθικών ή ακόμη και (αυτο)σαρκαστικών λόγων, πλήρης συμβολισμών, μεταξύ άλλων, και για την ίδια την τέχνη της γραφής. Θα μπορούσε να είναι: μία εξιστόρηση (που ζηλεύει κάποτε τις ομηρικές παρομοιώσεις και περιγραφές) αιμοσταγών ρωμαϊκών και βυζαντινών πράξεων και Υβρεων· ένας ιδιότυπος Καζαμίας, γραμμένος από υπόπτου ειλικρινείας ερημίτη· ένας κατάλογος επαγγελμάτων· μία ανθολόγηση δημοτικών τραγουδιών και σατιρικών διστίχων, όχι απαραίτητα σε γλώσσα «δημοτική», αλλά και μια ανθολογία παντός είδους λαϊκών δοξασιών, ηθών και εθίμων (του εθιμικού δικαίου συμπεριλαμβανομένου) και, ταυτόχρονα, μια ιλαρή -δηκτική επισκόπηση των παραπάνω, με έμφαση στις ανδρογυνικές ερωτικές σχέσεις. Θα μπορούσε να είναι: μια (πρωτοπρόσωπη) εξιστόρηση ενδόξων κατακτήσεων αλλά και λεηλασιών και τραγικών πτώσεων· μια γείωση των συμβολισμών που συγκεντρώνονται γύρω από την εικόνα του Ποταμού του Χρόνου· ένας καταγγελτικός, αντι-διδακτικός Διάλογος, που ζήλεψε τους αρχαίους προγόνους του. Θα μπορούσε να είναι, όπως και είναι, σε μικρογραφία, ένα έπος ερωτικό, μια διαρκής ερωτική επιστολή προς την απόλυτη θηλυκότητα, που χαρίζει την ηδονή στους οφθαλμούς και στο σώμα, αλλά η οποία, από την άλλη, είναι, ουσιαστικά, και η αναπόφευκτη «ενεργός αλλά αντιοργανωτική αρχή της καλλιτεχνικής δημιουργίας» (κατά τους Judith Still και Michael Worton), καθώς, εν προκειμένω, δίνει και τον τίτλο στο ανά χείρας δημιούργημα. Θα μπορούσε, τέλος, να είναι μία συλλογή επιτύμβιων επιγραμμάτων, τα οποία, συχνά, δοξάζουν τη ζωή, όπως, επίσης, θα μπορούσε να είναι και μια λογοτεχνίζουσα πραγματεία περί εξουσίας και διαχείρισης του κράτους και περί του έκλυτου βίου των αρχόντων και του ευμετάβλητου της λαϊκής γνώμης. [Οσο για τη (συναισθηματική) «σφραγίδα» του έργου, δεν λείπει ούτε και εδώ η αναφορά στην ιδιαίτερη πατρίδα του συγγραφέα.]

Και είναι όλα αυτά τα επιμέρους, στο κάθε κεφάλαιο ξεχωριστά και, ταυτόχρονα, στο σύνολο του βιβλίου. Ως κίνητρο, όμως, και ως πρόθεση το παρόν είναι Λόγος περί Ιστορίας, όπου ο έρωτας για τον πρώτο υπερισχύει, αναπόφευκτα ίσως, του πόθου για τη δεύτερη. «Προσέτι δε», το παρόν έργο προσδοκά να αναιρέσει «ποιήσεως και ιστορίας την αρχαία εκείνη σχάση», ευρισκόμενο οπωσδήποτε πολύ κοντά (χωρίς, ωστόσο, το ίδιο να είναι μυθιστόρημα) στην άποψη του Avrom Fleishman, σύμφωνα με την οποία «το ιστορικό μυθιστόρημα μπορεί να θεωρηθεί είδος ποίησης», καθώς «ασχολείται με το γενικό και για τον λόγο αυτό μπορεί να προβάλει τις φιλοσοφικές αξιώσεις της ποίησης». Διότι ο Αριστοτέλης ακριβώς αυτήν τη διάκριση έκανε στο Περί Ποιητικής· πιο συγκεκριμένα και σύμφωνα και με την απόδοση του Μανόλη Ανδρόνικου στο ομώνυμο βιβλίο του: ότι η ποίηση στοχάζεται και παρασταίνει «το καθόλου», ενώ η ιστορία έργο της έχει να εξακριβώσει «το καθ’ έκαστον». Ο συνδυασμός των δύο δεν μπορεί, βεβαίως, παρά να οδηγήσει στον «αφετηριακό» Ομηρο, το πρώτο γραπτό ποιητικό κεφάλαιο της Ιστορίας των Ελλήνων. Μόνο που ο Οδυσσέας έχει πεθάνει· έτσι διακηρύσσει ο τίτλος του τελευταίου κεφαλαίου του Κώστα Βούλγαρη. Το Παρόν παρήλθε και το Μέλλον είναι γεγονός τετελεσμένο· στη σκηνή αναμένονται απλώς οι πρωταγωνιστές. *